Хэзээ байтлаа Монгол хүн тооноороо дээж өргөдөг байлаа...

Хэзээ байтлаа Монгол хүн тооноороо дээж өргөдөг байлаа...

Монголчууд цайны дээж өргөх үедээ үс гэзгээ янзлан, нүүр гараа угааж, толгойдоо малгай, алчуур сэлтийг тавьж, гарын алгыг дээш харуулсан маягтайгаар хэт халуун биш цайны дээжийг өргөдөг. Мөн өргөх үедээ бүтэлгүй муухай үгс хэлдэггүй. Жишээ нь өр ширгүй, өвчин зовлонгүй, идэж уухаар дутаалгүй байлгаж хайрла гэж хэлж болдоггүй аж. Харин өвөг дээдсийн, уул усны эздийн, наран ээжийн амар мэндийг эрж байна хэмээн өргөдөг. “Үе үеийн өвөг дээдэс минь, хөх мөнх тэнгэр эцэг минь, хөрст алтан дэлхий эх минь, 99 тэнгэр минь, 33 хурмаст минь, уул усны эздүүд минь, ураг төрлийн онгодууд минь, өвгөн буурал аав минь, эмгэн буурал ээж минь, харсан даасан тэнгэрүүд минь, хар лусын савдгууд минь, атаа таван тэнгэр минь та бүхэндээ .... жилтэй .... овогтой .... би цайныхаа дээжийг өргөж, амар мэндийг тань айлтгаж байна” хэмээн хэлж, эцэст нь Үр хүүхэд биднийгээ эрүүл энх, урт удаан, элбэг хангалуун, аз жаргалтай сайхан амьдруулж, хань ижлийн минь ажил үйлсийг өөдрөг бүтэмжтэй байлгаж хайрлаарай” хэмээн хүсэж өргөдөг учиртай.

Түүнчлэн цайны дээж өргөнө гэдэг нь энгийн хэрнээ хүчтэй засал юм. Өглөө цайны дээж өргөсөн шигээ харуй бүрий болсон хойно өвөг дээдэстээ сүү өргөж байвал маш сайн хэмээдэг. Учир нь Монголчууд бид өвөг дээдсүүд харанхуй болох үед бидний ертөнцөд ирж үр хүүхдээ эргэж тойрч, муу муухай бүхнээс холдуулдаг хэмээн итгэдэг ард түмэн билээ. Сүү өргөж байгаа нь ирэх замыг нь сүүн бороогоор гэрэлтүүлж, тэднийг ундаалж цангааг нь тайлж байгаа утгыг илэрхийлдэг.

Үүнийг өгүүлж буйн учир нь одоо миний дээр дурдсан бүхэн жам ёсоороо хэрэгжиж байна уу гэдэг л байна.

Бидний өвөө, эмээ гэрийнхээ тооноор, хашааныхаа амбаарынхаа поорчигоор цайныхаа дээжийг “цацаж” байсан удаа нэг ч үгүй санагдана. Гэтэл нийгэм өөрчлөгдөж олон өрх айл орон сууцанд амьдрах болж хүмүүсийн цайны дээж өргөх арга барил ч өөрчлөгдөн “хотжих” болов.

Тэгвэл өнөө цагт энэхүү ёс уламжлал олон хүний бухимдлыг төрүүлэх болсон нь нууц биш. Олон хүмүүс гэдэгтээ би орон сууцныхаа гадаа машинаа байрлуулдаг иргэдийг онцолж байна. Дулаан зогсоолд машинаа тавьдаггүй хүмүүс өөрийн амьдарч байгаа хороолол, хотхон, байрныхаа гадаа машинаа байрлуулдаг билээ. Тэгвэл тэдгээр хүмүүс өнөөдөр өөрийн эзэмшлийн машинаа амьдарч буй байрныхаа гадаа байрлуулж зогсоосныхоо төлөө хохирсоор байна.

"Цай сүүнийхээ дээжийг цонх болон тагтаараа өргөдөг хүмүүсээс болж  хувь хүн буюу авто машинаа байрныхаа доор тавьдаг хүмүүс хохирч байна. Харин авто машины эзэн хий дэмий уурлаж бухимдаж, цайны дээж өргөгчийг хараасаар хоцордог нь гэм биш зан болчихжээ."

Энэ тохиолдолд цонхоор өргөсөн цайны дээж өвөг дээдэст хүрч залбирал болон тусах нь юу л бол. Аль алиндаа төвөг удахгүй өргөөд сурчихвал ядаж л танд болон таны үр хүүхэд, хань ижилд нэгэн төрлийн засал болно шүү дээ. Нөгөөтэйгүүр хүнд төвөг удаж арай гэж олсон хэдэн төгрөгөөс нь хороож машин угаалгын газар руу гүйлгэхгүй байх сайн талтай.

Орцоороо гараад сайхан хүслээ бодоод өргөх ёстой зүйлийг хөл, гаргүй юм шиг заавал цонхоороо өргөх ямар хэрэг байна вэ? Зарим нэг настай хүмүүс орцынхоо гадна өргөж харагддаг. Гэхдээ маш ховор. Ихэвчлэн маш олон хүмүүс залхуурдаг болж. Ингэхээрээ л ёс биш болоод явчхаж байгаа юм. Дөрвөн зүг найман зовхис, дээд доод газар тэнгэртээ өргөж чадахгүй байна. Харин ч эргээд доор нь байгаа бусдын эд хөрөнгө, машин тэрэг дээр тусаж олон хүний эд хөрөнгийг сүйтгэж, хараалыг нь идэж байна. Үүнийг хүн бүр мэдэж байгаа хэдий ч засаж залруулахгүй байсаар байна.

Монгол хүн гэрийнхээ тооныг эрхэмлэж, хорол тооно гэж үздэг. Монгол гэрийн тооноор нарны цацраг тусаж, гэр доторх зүйлсийг гийгүүлж байдаг. Тиймдээ ч тооноороо юм чулуудах, тооноороо гарахыг хатуу цээрлэж ирсэн. Одоо орон сууцанд амьдарч байгаа айлуудын хувьд цонх нь нарны гэрэл тусаж орж ирдэг тооно нь гэсэн үг. Тэгэхээр цайны дээжээ цонхоороо өргөнө гэдэг бол тооноороо дээж өргөсөнтэй агаар нэг.

Тооноороо цайны дээж өргөдөг ёс манайд байгаагүй, байх ч ёсгүй юм. Энэ бол хамгийн цээртэй зүйл бөгөөд ижий, ааваа үгүйсгэж байгаатай адил тусдаг аж. Мөн уламжлалыг урвуугаар эргүүлж байгаа хэрэг юм. Тэгэхээр хүн бүр үүнийг буян хишгээ барах, хэрүүл уруул даллах, хийморь лундаагаа доройтуулах ёрыг билэгдэж буй хэрэг гэдгийг сайтар ойлгох хэрэгтэй билээ.

Мөн нэг зүйлийг сануулахад цай сүүний дээжийн толбо машины лакыг гэмтээж, бүр будаг руу нь орж толбо үлдээдэг. Бүтэн будганд оруулахгүй л бол толбо нь арилдаггүй. Будаг хийлгэвэл хэдэн зуун мянган төгрөг зарцуулна. Ингэж машинаа толбо болгуулсан хүн ерөөх үү, хараах уу?

Тиймээс цонхоороо цайны дээж өргөж, их сайхан буян тогтооё гэж бодсон нь талаар болж, харин ч хилэнцийг арвитгах магадлал асар өндөр болчхож байна гэдгийг хүн бүхэн ойлгох нь зүйтэй. Цай сүүний толбо болсон машинаа хараад шууд авч яваад бүтэн угаалгадаг хүн маш ховор. Бүгд ажилтай, завгүй учраас тэр чигт нь хэд хонуулаад угаалгахад нөгөө толбо нь арилахааргүй шингэсэн байдаг.
Бусдын залхуурч цай сүүний дээжээ цацах байдлаас болж хэн нэгэн хүн хохирох ёсгүй шүү дээ.

За юун сүртэй юм, зүгээр арчаад арилгачихна биз гэх хүмүүс байгаа бол тийм биш ээ. Зүгээр арчаад арилчихдаг бол энэ асуудал олны бухимдлыг төрүүлэхгүй шүү дээ. Арилдаггүй болоод л хүмүүс уурлаад аргаа бараад байдаг хэрэг нь тэр.

Бүгдээрээ цай сүүний дээжээ ёс журмынх дагуу өргөж сурцгаая.

Э.Анударь

Эх сурвалж дурдахгүйгээр зөвшөөрөлгүй хуулбарлан нийтлэхийг хориглоно.

3
таалагдаж байна

0
таалагдахгүй байна

Холбоотой мэдээлэл Бүгдийг үзэх

Сэтгэгдэл (-)

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд манай сайт хариуцлага хүлээхгүй болно. Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү!
0/1000
  • Зочин ×
    Хариулах ({[{ cmmnt.children.length }]})
    0/1000
    • Зочин {[{ childComment.ip_address }]} ×
      {[{ childComment.text }]}
      {[{ childComment.dislike_count }]}
    • Бусад сэтгэгдэл ()
  • Бусад сэтгэгдэл ()

Дуртай төрөл

МАН ТББ-уудтай хамтран ажиллах санамж бичигт гарын үсэг зурж байна

2020-06-04

МАН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Д.Амарбаясгалан санамж бичиг байгууллаа

2020-06-03

Н.Номтойбаярын аав Б.Нямтайшир хүүгийнхээ өмнөөс нэр дэвшигчийн үнэмлэхийг нь авахдаа хэлсэн үг

2020-06-02

У.Хүрэлсүх: Хийж эхлүүлсэн ажлаа дуусгахын тулд надад цаг хугацаа, ард түмний дэмжлэг хэрэгтэй

2020-06-02

#29 Amnesty International - Хүний эрх бол биеийн тань нэг эрхтэн л гэсэн үг

2020-06-03

#28 Кино задлангийн Г.Эрдэнэбаатарыг задаллаа

2020-05-27

"ХАСАХ 18" Podcast #01 - Өөрийнхөөрөө "суга" бай

2020-05-20

CAAK PODCAST #24 Р.Булгамаа - Хүүхэд хүчирхийлсэн хүнийг хөнгөлөх хэрэгтэй.

2020-04-29

Уугуул Америкчуудын өвөг дээдсийг 14 мянган жилийн өмнө Байгал нуураас ирсэн гэж эрдэмтэд нотлов

2020-06-04

Эрүүл мэндийн мэдлэггүй хүмүүс өвчинд өртөмтгий байдаг

2020-06-04

Дэлхийн хамгийн том дөрвөн шашны урсгал

2020-06-03

Эртний Монголчууд шар будаагаар хооллодог байсан ба бидний бодож байснаас хамаагүй боловсронгуй эдийн засагтай байж

2020-06-02

Хүний тархинд санах ойг идэвхжүүлэх хэсэг байдаг

2020-06-04

Хөөсөн чихрийн туршилт: Та хүүхдээ том болоод ямар хүн болохыг мэдмээр байна уу?

2020-05-28

Хөл хорионы үеийн сэтгэл зүй: ''Илүү санаачилгатай залуутай гэрлэх минь яав даа!''

2020-05-26

Махан хоолтнууд сэтгэл санааны хувьд илүү тогтвортой байдаг

2020-05-13

Ах аа, маргааш байх болов уу?

2020-05-29

Хэдэн хүн амь насаа алдсаны дараа ойлгох ёстой вэ?

2020-05-29

Нобелийн шагналт эрдэмтэн хөл хориог цуцлахыг шаардлаа

2020-05-28

Гадаадад гацсан Монголчууд...

2020-05-25

iOS шинэчлэлт iPhone, iPad-ийг эвдэлж байна

2020-06-03

Хиймэл оюун ухаан нь зохион бүтээгч байж болохгүй

2020-05-30

Коронавирусын аппликэйшнээр дамжуулан Хятад улс иргэдээ хэр их идэж, ууж, унтдагийг хянадаг болгож магадгүй

2020-05-27

Элон Маск жилийн дотор хүний тархинд чип суулгахаа амлалаа

2020-05-27

Өмнөд Солонгост халдварын тархалт зогсоогүй байхад сургуулиуд хичээллэж эхэлжээ

2020-06-04

Жорж Флойдын хэрэгт оролцсон 4 цагдааг бүгдийг нь яллажээ

2020-06-04

Бельгийн хунтайж хөл хориог зөрчиж Испанид наргижээ

2020-06-04

Мумбайг чиглэсэн Нисарга хар салхи

2020-06-04

Жон Белл: Энэ хүнд нөхцөл байдлыг даван туулахад нь харилцагчдадаа дэмжлэг үзүүлж, хамтарч ажиллана

2020-06-04

Шинэ оюутны эхний жил хамгийн чухал бас сорилтоор дүүрэн

2020-06-03

ХХБанк 10 мянган хүүхдэд эрүүл мэндийн багц бүтээгдэхүүн бэлэглэлээ

2020-06-02

Голомт банкны хамт олон хүүхдийн баярын өдөр Монгол Улс даяар шинээр мэндэлсэн хүүхэд бүрт бэлэг барьж, баярлуулж байна

2020-06-01

Норвегийн эмч нар өвчтнүүдээ капсулд тусгаарлаж байна

2020-06-03

Оросуудад Монголын эзэнт гүрэн юу заасан бэ?

2020-06-03

Тамхи агуулсан вакцин

2020-06-03

Хоол орлуулагч эм

2020-06-03

Монгол төрийн хоймор жорлон болох учиргүй...

2020-06-03

Арчаагүй монголчууд...

2020-05-31

Ээждээ өгөх гэхээр юу ч олдохгүй юм

2020-05-29

Эцэг эхчүүдийн хэтэрхий чанга хүмүүжүүлэх аргууд хүүхдийг хулгайч болгодог

2020-05-28

Элон Маскын шинэ томоохон төсөл болох "Starlink"-ийн гол зорилго юу вэ?

2020-06-02

Киборг царцаа тэсрэх бөмбөгний эсрэг хүчин зүтгэнэ

2020-05-28

Израильд дэлхийн анхны цэнэглэгчтэй маскийг бүтээжээ

2020-05-27

Хонь хариулдаг робот нохой

2020-05-27

Долларын ханш тэнгэрт хадаж, гиперинфляцитай тулах уу?

2020-06-04

Хятад улс түүхэндээ анх удаа ДНБ-ийн өсөлтийн зорилт тавихгүй

2020-06-03

АНУ биткойнтой "дайн" зарлав

2020-05-31

Хятад улс Америк долларыг буулгаж авах зорилгоор цахим валют гаргана

2020-05-29

Хонконгийн үндэсний аюулгүй байдлыг хамгаалах шинэ хууль ямар нөлөө үзүүлэх вэ?

2020-06-04

Энэтхэг, Хятадын удирдагчид "гуравдагч тал"-ын оролцоо шаардлагагүй гэж мэдэгджээ

2020-06-04

Африкийн орнууд яагаад хөлсний цэрэг авдаг хэвээрээ вэ?

2020-06-03

Хойд Солонгосын алсын тусгалт пуужин хуурамч байж магадгүй

2020-05-29

Санал асуулга Бүгдийг үзэх

Та хэдэн настай вэ?

421 санал өгсөн

51-60
25.42%
41-50
19.24%
31-35
13.54%
36-40
9.74%
25-30
8.08%
21-24
7.84%
17-20
5.7%
13-16
5.46%
65+
4.99%

Өнөө цагт ямар орон дэлхий нийтэд хамгийн их аюул учруулж байна вэ?

1,253

Энэ цагийн дэлхийн хамгийн шилдэг удирдагч таны бодлоор хэн бэ?

2,469

Хамгийн чанартай боловсрол олгодог их дээд сургууль аль нь вэ?

1,691

Одоогийн улстөрчдөөс хэн нь биднийг зөв зам руу удирдах вэ?

7,052