​“Монголын нууц товчоо”-ны латин галигуудыг нягтлан “Алтан дэвтэр” нэрээр гаргана

2020-06-23, 16:50 Цаг үе 241 0
​“Монголын нууц товчоо”-ны латин галигуудыг нягтлан “Алтан дэвтэр” нэрээр гаргана

Өнөөдөр “Сэргэлэн интернэйшнл экспедишн”/СИЭ/ ТББ-ын тэргүүн С. Сэргэлэн, “СИЭ” ТББ-ыг үүсгэн байгуулагч, археологич Д.Эрдэнэбаатар, “Хүн бичиг” сургалтын гуравдугаар ангийн төгсөгч Б.Хандмаа, А.Ганзориг нар МОНЦАМЕ агентлагийн мэдээллийн төвд мэдээлэл хийлээ.

“СИЭ” ТББ-аас “Монголын нууц товчоо”-ны латин галигуудыг нягтлан, өнөөг хүртэл цэгцэрч нэг мөр болоогүй байгаа хуучин үгсийг Хадан бичиг, 1000 жилийн өмнөх Диван Лугат тольтой харьцуулан сэрээж, “Алтан дэвтэр” нэрээр гаргах болсноо мэдэгдлээ. “СИЭ” ТББ энэ оны аравдугаар сарын нэгний дотор “Алтан дэвтэр” номыг бүрэн эхээр нь сэрээхээр ажиллаж байна.

“СИЭ” ТББ-ын тэргүүн С. Сэргэлэн “Монголчууд бүхний сайн мэдэх маш олон жилийн хугацаанд “Монголын нууц товчоо” хэмээх нэрэн доор заншиж, сонсож ирсэн уг нэр маань бол хожим 1941 онд ЗХУ-ын эрдэмтдийн өгсөн нэр юм. “Алтан дэвтэр”-ийг анх удаа Рашид ад дин “Судрын чуулган” номондоо дурдсан байдаг. Энэ нь Монголчуудын хааны ордонд хадгалагдан орших зөвшөөрөлтэй тусгай хүмүүсийн үздэг номыг “Алтан дэвтэр” гэдэг юм. Уг ном нь Чингис хааны дээдсийн тухай, түүний бага насны тухай, түүнээс хойш түүний өв хэрхэн хуваасан тухай дөрвөн чухал агууламж байгааг Рашид ад дин “Судрын чуулга” номонд орох дөрвөн асуудал дээр уг сэдвээр баталсан. Хожим өнөөгийн “Монголын нууц товчоо” хэмээн нэрлэсэн уг номд энэ дөрвөн агууламж байдаг. Энэ тухай нийтлэл хүргэсэн болно. “Алтан дэвтэр”-ийн тухай хэлэхэд бол Юань төрийн ордноос хураан авсан ном байгаа юм. Мин төрийг үүсгэгч анхны хуанли нь бол зарлиг гарган уг номыг хятад хэлнээ хөрвүүлэх даалгаврыг хоёр хүнд нэр цохон даалгасан байдаг. Үүний нэг хүн нь Хуо Юань Жи юм. Хуо Юань Жи бол тэр Алтан Дэвтэр дэх Монгол үг болгоныг ханз үсгээр буулгасан. Дараагийн нэг ажил нь бол дотор байсан хэсэг болгоныг базаж, ханзаар утгыг нь гаргасан. Өөрөөр хэлбэл хятад хэлтэй хүмүүс энэ дотор юу өгүүлсэн бэ гэдгийг бол товч агуулгаар нь мэдэж байгаа. Мөн түүнээс гадна “Алтан дэвтэр” номонд орох үг болгоны доор ханзаар утгыг нь гаргасан байгаа. Олон жил болсны дараа 19 дүгээр зууны эхээр Барууны судлаачид Хуо Юань Жи-гийн монгол үгийг ханз үсгээр тэмдэглэсэн хэсгийг сэрээх оролдлого олон дахин хийж байсан. Одоо бол “Алтан дэвтэр”-ийн Хуо Юань Жи-гийн хөрвүүлсэн хэсгийг латин галигт оруулан хөрвүүлэхэд асуудалгүй болсон. Гол асуудал нь гэвэл латин галигт оруулсан тэр галигийг эргээд зөвөөр нь сэргээх, өгүүлбэрзүйгээр нь зөв таслах, үгний утгыг олох энэ дээр асуудал гарсан. Үүнийг “СИЭ” ТББ чадаж байна. Бид өгүүлбэр зүйгээр нь зөв тасалж, үгнийх нь утгыг гаргаж байна” гэлээ.

“Хүн бичиг” сургалтын гуравдугаар ангийн төгсөгч А. Ганзориг “Алтан дэвтэр буюу Монголын нууц товчоог судлахад латин галиг үсгийн тайлал чухал үүрэгтэй. Бид судлан олсон галигийнхаа хэмжээнд ямар нэгэн байдлаар судалгаа хийж үзэхэд манай монгол эрдэмтэд бол Алтан дэвтрийн галигийг бусад орны эрдэмтдээс илүү сайн хийсэн байгаа нь нотлогдсон. Ингээд бид өөрийн орны болон Өвөр Монголын эрдэмтдийн хийсэн бүтээлийг судлан галигийн судалгаа хийх талаар шийдсэн. Алтан дэвтэр нийтдээ 12 бүлэг, 282 хэсэгтэй хэмээн өмнөх эрдэмтэд судлан тогтоосон байдаг. Харин бид энэ судалгааны ажлын хүрээнд галигийг судлахаас гадна энэ Алтан дэвтэрт орсон нийт өгүүлбэр, үгийн тоог нэг бүрчлэн тооллоо. Урьдчилсан байдлаар “Алтан Дэвтэр”-т нийтдээ гучин мянга орчим үг, хоёр мянга дөрвөн зуу орчим өгүүлбэртэй гэдгийг судлан тогтоолоо. Энэ судалгааны ажилдаа бид орчин үеийн компьютерийн программ хангамжуудыг ашиглаж нэлээн үр дүнтэй ажлуудыг хийсэн.Үүний ачаар бид давхардуулахгүйгээр товч тодорхой тайлбарлаж чадаж байгаа” гэв.

“Хүн бичиг” сургалтын гуравдугаар ангийн төгсөгч Б.Хандмаа “Монголын нууц товчооны хятад ханзыг латин галигт буулгасан эхийг кирилл бичгээр шинээр хөрвүүлэх энэ ажлын маань нэг гол хэсэг нь бол өгүүлбэрзүй, үгзүйн задаргаа хий ажил байгаа юм. Үгзүйн задаргаа хийснээр уг үгийнэх утгыг олно. Эх утгыг мэддэг болсноор бид үгээ зөв хэрэглэж сурна гэсэн үг. Өгүүлбэрзүйн задаргаа хийснээр уг өгүүлбэрийн гол санаа тухайн өгүүлбэрт ямар агууламж илэрхийлэх гээд байгааг тодорхойлдгоороо ач холбогдолтой байдаг. Иймээс “СИЭ” ТББ-аас өгүүлбэр зүйн судалгаа хийх, нийт ард түмэнд ойлгомжтой, цааш хөгжүүлээд явахад боломжтой тийм дэвшилтэт аргыг боловсруулан ажиллаж байна. Энэ аргыг боловсруулахдааа бид нар эцэг өвгөдийн өгүүлбэр зүйн задаргаа хийж байсан аргачлалтай танилцсан байгаа гэдгийгхэлэхийг хүсч байна. Мөн бид энэ мэт шинэ саналуудаа орчин үеийн өнцгөөс тайлбарлах гэж байгаа биш яг эх сурвалжийг эх сурвалжаар баталгаажуулж гаргаж байгаа гэдгээ онцлон хэлэхийг хүсч байна” гэлээ.

“СИЭ” ТББ-ыг үүсгэн байгуулагч, археологич Д.Эрдэнэбаатар “Түүхчдийн хувьд дийлэнхи нь биднийг нүүдэлчид гэдэг. Бид нар нүүдэлчид бишээ. Хаанаас ч ирээгүй, хаашаа ч яваагүй энэ нутагтаа л бүхий л үеийнхээ түүх соёлыг бүтээж бий болгосон. Энэ нь археологийн болон бичгийн соёлын уг сурвалжаасбаталгаатай болж байгаа юм. Тийм учраас бид нар нүүдэлчид биш МАА соёлыг хүн төрөлхтний түүхэнд бий болгосон ийм том ард түмэн гэдгийг хэлэх хэрэгтэй. Хоёрт нь эх сурвалж бол түүхийг баталгаажуулж өгдөг гол зүйл. Тэгэхээр бидний хэл бичгийн түүхийг хүмүүс шинэ хэл бичиг гэж тайлбарлах нь их байдаг. Хэл дотор байгаа хэлний үгийн сангийн баяжилт, өөрчлөлт бол бидний үндсэн эрх, хэл, түүхийг өөрчлөх боломжгүй юм. Бидний хэл бичиг үүссэнээс хойш сүүлд хоёр гурван зуун жилийн өмнө үүсэн Алтай хэлний онол бол бидний хэл, түүний түүхийг тайлбарлах боломжгүй болж байгаа гэж ойлгож болно” гэж байлаа.

0
таалагдаж байна

0
таалагдахгүй байна

Холбоотой мэдээлэл Бүгдийг үзэх

Сэтгэгдэл (-)

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд манай сайт хариуцлага хүлээхгүй болно. Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү!
0/1000
  • Зочин ×
    Хариулах ({[{ cmmnt.children.length }]})
    0/1000
    • Зочин {[{ childComment.ip_address }]} ×
      {[{ childComment.text }]}
      {[{ childComment.dislike_count }]}
    • Бусад сэтгэгдэл ()
  • Бусад сэтгэгдэл ()

Дуртай төрөл

Яагаад зарим үгс амархан цээжлэгддэг вэ?

2020-07-10

Кембрижийн их сургууль хүмүүсийн бэлгийн харилцаанд ордог хамгийн түгээмэл шалтгааныг олжээ

2020-07-10

Арьс өнгөөр ялгаварлан гадуурхах нь сэтгэцийн эмгэг мөн үү?

2020-07-09

Нойроо бүрэн авч байх нь хүүхдийн сэтгэлзүйд хэрхэн нөлөөлдөг вэ?

2020-07-08

Эрдэмтэд нарны аймгаас дахин 100 гаруй жижиг нуугдмал гариг илрүүлжээ

2020-07-09

Залуу эрдэмтэд исгэгч хөрөнгөөр хаягдал ус цэвэршүүлэх төхөөрөмж бүтээжээ

2020-07-07

Аюулын дохио: Тархи идэгч амёб

2020-07-06

Хоол хийх үед үүсдэг далд эрсдэлүүд

2020-07-03

Афганистанаас ирсэн 10 албан хаагчаас коронавирусийн халдвар илэрчээ

2020-07-14

Өвөр Монголын сургуулиудад монгол хэлээр хичээл заахыг хориглох уу?

2020-07-14

Сөүл хотын захирагчийг онцгой хүндэтгэлтэйгээр оршуулсныг иргэд эсэргүүцжээ

2020-07-14

Улаанбаатарт 28 хэм дулаан байна + Аймгуудын цаг агаар

2020-07-14

Дональд Трамп: "АНУ, Мексикийн хил дээр баригдаж буй ханын урт 400 км хүрсэн"

2020-07-13

АНУ-ын цэргүүд Өмнөд Хятадын тэнгист томоохон хэмжээний сургуулилалт хийж байна

2020-07-12

АНУ ДЭМБ-аас албан ёсоор гарах хүсэлтээ өгчээ

2020-07-09

Хятадын эрх баригчид Уйгурчуудыг хүчээр үргүй болгож байгаа хэмээн буруутгагджээ

2020-07-08

Кофены үнэ сүүлийн 5 жилийн доод хэмжээнд хүрэв

2020-07-10

Европын Холбоо АНУ-тай хийж буй худалдааны дайнаа үргэлжлүүлнэ

2020-07-08

Ирэх жилүүдэд монголчууд “модоо барина…”

2020-07-07

"Тесла" компани "Тоёота"-г гүйцэж, дэлхийн хамгийн үнэ цэнэтэй авто үйлдвэрлэгч болов

2020-07-04

Баруун Монголын 60 цагаан адуу хаачсан бэ буюу соёл уламжлалаа дээдлэх ину...

2020-07-14

Их унтдаг хүмүүст зүрх судасны өвчлөлийн эрсдэл нэмэгддэг

2020-07-13

Үндэсний бөхөөр хамгийн их амжилт үзүүлсэн Монголын 10 сум

2020-07-11

"Энэтхэгт бичсэн тэмдэглэл"-ээс /1/

2020-07-08

Ковид-19 болон ажилгүйдэл: Роботууд бидний дунд

2020-07-09

Томоохон робот үйлдвэрлэгч компаниудын айдас төрүүлэм бүтээлүүд

2020-07-08

Хиймэл оюунт бүтээл бие даасан ухамсартай болох уу?

2020-07-06

QUALCOMM 5G болон хиймэл оюуны технологийг дараагийн шатанд гаргалаа

2020-07-06

Наадмын нээлтийг шууд хүлээн авч үзнэ үү!

2020-07-11

Х.Баттулга: 2009 оноос хойш өөрчлөлт ороогүй СЕХ ялзарсан, тиймээс бүрэн бүрэлдэхүүнээрээ огцрохыг шаардаж байна

2020-06-30

Шинэ парламентын гишүүд ҮНЭМЛЭХЭЭ гардан авлаа

2020-06-29

Э.Бат-Үүл: Сонгуулийн хууль зөрчиж явуулсан сонгуулийг хүчингүйд тооцох хэрэгтэй!

2020-06-26

МУБИС, Эрин Эверест Интернэшнл сургуультай хамтран ажиллахаар боллоо

2020-07-14

ХААН галерей анхны цахим үзэсгэлэнгээ олон нийтэд толилууллаа

2020-07-10

Голомт банк “Hackateen-2020” мэдээллийн технологийн улсын олимпиадыг дэмжин ажиллаж байна

2020-07-10

Төрийн Банк 23 сая ам.долларын репо хэлцэл хийж, гадаадаас хямд эх үүсвэр татлаа

2020-07-09

Nuro – хүргэлтийн автомат жолоодлогот технологи

2020-07-10

Элон Маск Тесла компани автомат жолоодлоготой машин бүтээхэд маш дөхсөн гэв

2020-07-10

АНУ 5G сүлжээг хөгжүүлэхэд 300 тэрбум ам.долларын хөрөнгө оруулалт хийнэ

2020-07-10

Google компанийн интернет түгээх зориулалттай агаарын бөмбөлөг

2020-07-08

Ухаалаг хүний нийтлэг 9 зан төлөв

2020-07-10

Шинэ хууль зөрчиж байгаа агуулгатай сурах бичгүүдийг Хонконгийн сургалтын хөтөлбөрөөс хасахаар боллоо

2020-07-09

"Өөрөө баяжсан" тэрбумтан бүрийн ард саятан эцэг байдаг...

2020-07-08

2020 оны шилдэг номнууд

2020-07-07

#05 Хасах 18 - ЭЕШ дуусч, амьдрал эхэллээ

2020-07-10

#30 Ц.Батбилэг - Улс орны эдийн засаг иргэний бүтээмжээс шууд хамааралтай

2020-07-10

#01 Б.Батзолбоо - Монголчууд аж үйлдвэрийн IV хувьсгалаас хоцроогүй

2020-07-08

#04 Хасах 18 - Жинхэнэ найз, жирийн найз

2020-07-03

Өмнөдмонгол, Буриад, Туваг өмөөрөх улс нь зөвхөн бид шүү дээ!

2020-07-09

Монголын үзэсгэлэнт охид (70 фото) №164

2020-07-01

Өлөндүү амьдарч, тэнэгдүү байхын нууц

2020-07-01

МАНдуулсандаа баярлахаасаа өмнө маш сайн бод!

2020-06-25

Санал асуулга Бүгдийг үзэх

Та хэдэн настай вэ?

655 санал өгсөн

51-60
24.58%
41-50
19.85%
31-35
13.44%
36-40
9.47%
25-30
8.85%
21-24
6.87%
13-16
6.11%
65+
5.65%
17-20
5.19%

Өнөө цагт ямар орон дэлхий нийтэд хамгийн их аюул учруулж байна вэ?

1,299

Энэ цагийн дэлхийн хамгийн шилдэг удирдагч таны бодлоор хэн бэ?

2,503

Хамгийн чанартай боловсрол олгодог их дээд сургууль аль нь вэ?

1,712

Одоогийн улстөрчдөөс хэн нь биднийг зөв зам руу удирдах вэ?

7,127