Хар матери гэж юу вэ?

Хар матери гэж юу вэ?

Хар матери гэж чухам юу вэ гэдгийг ойлгож мэдэх нь туйлын хэцүү байдаг.  Зарим хүмүүсийн хувьд яаж ч оролдоод үзэгдэж харагддаггүй нэг зүйл бол хар матери.

Таталцлын хүчний шинж чанарыг ажигласнаар хар матери оршин байдаг  гэсэн дүгнэлтэд хүрсэн билээ. Зөвхөн хар матери оршин байгаа нөхцөлд л ажиглагдаж болохоор үзэгдлүүд байдаг боловч хар матери оршин байдаг гэдгийг яг таг баталж нотолсон зүйл одоогоор алга байна.

Одоохондоо бидний мэдэж байгаа зүйл гэвэл, бидний ажиглан харж болох орчлон ертөнцийн масс болон энергийн 25-27 хувийг хар матери бүрдүүлдэг гэсэн ерөнхий ойлголт юм.  Хар матери нь үзэгддэггүй, фотонуудтай харилцан үйлчлэлд ордоггүй, гэхдээ таталцлын хүчтэй харилцан үйлчлэлд ордог учраас түүнийг “ажиглаж болохоор зүйл” гэж үзэж байгаа юм.

Энэ талаарх судалгааг Будапештын "Eötvös" их сургууль болон Вупперталын их сургуулийн Герман, Унгарын эрдэмтдийн баг "Forschungszentrum Jülich" судалгааны төвтэй хамтран хийжээ

Золтан Фодорын ахалсан судлаачдын баг бөөмсийн физикийн стандарт загварчлалыг өргөтгөж, "JUQUEEN" гэдэг суперкомпьютерыг ашиглан “чухамхүү ямар бөөмсөөс хар матери бүрэлддэг” болохыг тодорхойлохын тулд тусгай тооцоолол хийсэн байна.  Судалгааны үр дүнг "Nature" сэтгүүлд нийтэлжээ.

Хар матери гэж чухам юу вэ гэдгийг олж мэдэхийн тулд юуны өмнө ямар бөөмсөөс уг матери тогтдог вэ гэдгийг тодорхойлох нь зүйтэй гэж эрдэмтэд үзэж байгаа юм. Үүний тулд хоёр зүйлийн аль нэгийг тодруулах шаардлагатай боллоо. Хар матери нь нэг бол цөөн тооны маш хүнд бөөмсөөс тогтдог эсвэл хэд хэдэн хөнгөн бөөмсөөс тогтдог гэсэн хоёрхон хувилбар л бий.

Харин Фодорын удирдсан судлаачдын баг хоёр дахь хувилбарыг сонгожээ. Аксионууд нь хар материйг бүрдүүлдэг гэсэн хувилбар нь хэдийгээр онолын шинжтэй таамаг төдий зүйл боловч хамгийн боломжит хувилбар юм. Ингээд аксионууд буюу хэт хөнгөн дэд атомын бөөмсүүд оршин байдаг гэдгийг эрдэмтэд батлах хэрэгтэй боллоо.    

Онолын хувьд, аксионууд оршин байдаг гэдгийг квант хромодинамикийн /quantum chromodynamics (QCD)/ тэлэлттэй холбоотойгоор тайлбарлаж болох юм. Квант хромодинамикийн онолоор бол, хоорондоо маш сул харилцан үйлчлэлтэй бөгөөд квантын хэлбэлзлээс масс нь хамаардаг тийм бөөмсүүд оршин байдаг ажээ. Үүнийг нотлохын тулд Герман-Унгарын судлаачдын баг "JUQEEN" суперкомпьютерыг ашиглан, аксионууд оршин байхад шаардлагатай тодорхой нөхцөлүүд болон орчлон ертөнцийг хар материуд бий болгоход тэдгээр аксионуудыг оролцоход хүргэсэн хүчин зүйлүүдийг тооцоолсон байна.

Тооцооллын үр дүн ихээхэн горьдлого төрүүллээ. Хэрвээ хар матери нь ерөнхийдөө аксионуудаас бүрэлддэг гэж үзвэл, тэдгээрийн масс 50-150 микро-электронвольттой /бөөмсийн физикт хэрэглэдэг стандарт нэгж/ тэнцүү байх ёстой. Энэ нь электроноос 10 тэрбум дахин хөнгөхөн бөгөөд манай орчлон ертөнцийн нэг шоо дөрвөлжин сантиметр бүрт дунджаар 10 сая ширхэг аксион байна гэсэн үг юм. Зөвхөн манай Сүүн замын галактикт гэхэд нэг шоо дөрвөлжин сантиметрт ойролцоогоор 1 их наяд /триллион/ орчим аксион байна гэж тооцоолж болно.    

“Тооцооллын үр дүн нь эдгээр бөөмсийг нээхийн төлөөх их өрсөлдөөнийг үүсгэх болов уу. Юутай ч гэсэн манай багийнхны хийсэн энэ судалгаа нь аксионуудыг хайж болох тодорхой хүрээг заагаад өгчихлөө. Ойрын хэдэн жилийн хугацаанд аксион оршин байгаа юу, эсвэл үгүй юү гэдгийг туршилтаар нотлох боломжтой болно гэж манай багийнхан үзэж байна. Суперкомпьютерын ачаар бид хар матери гэж юу болохыг тодорхойлоход алхам ойртлоо” гэж судалгааны багийн ахлагч Фодор ярьж байна.

Эх сурвалж: innovationnewsnetwork.com

Манай сайт "САНСАР ОГТОРГУЙ" -н салбарт хийгдэж буй шинэ содон бүтээл үйл явдлуудыг цаг алдалгүй хүргэж байхаар болсон тул та бүхэн энэ салбарын мэдээллийг ЭНД дарж үзээрэй

4
таалагдаж байна

0
таалагдахгүй байна

Холбоотой мэдээлэл Бүгдийг үзэх

Сэтгэгдэл (-)

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд манай сайт хариуцлага хүлээхгүй болно. Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү!
0/1000
  • Зочин ×
    Хариулах ({[{ cmmnt.children.length }]})
    0/1000
    • Зочин {[{ childComment.ip_address }]} ×
      {[{ childComment.text }]}
      {[{ childComment.dislike_count }]}
    • Бусад сэтгэгдэл ()
  • Бусад сэтгэгдэл ()

Дуртай төрөл

Египетийн иргэд Элон Маск Пирамидыг харийнхан барьсан гэж жиргэсэнд буруутгав

2020-08-03

Иран улс коронавирусийн улмаас нас барагсдын мэдээллээ нуун дарагдуулж байжээ

2020-08-03

Юм үзээгүй явахад европын орнуудыг их гоё гэж боддог байлаа...

2020-07-31

Жирэмсний дараах хямрал олон хосууд салах шалтгаан болдог

2020-07-30

"Huawei" гар утасны борлуулалтаар дэлхийн номер нэг компани боллоо

2020-08-01

Коронавирусын нөлөөгөөр томоохон технологийн компаниудын орлого огцом нэмэгджээ

2020-07-31

Канадын хамгийн чинээлэг 30 гэр бүл илүү татвар төлж эдийн засгаа дэмжинэ

2020-07-30

"Google", "Apple", "Facebook", "Amazon" компаниудыг АНУ-ын Конгресс шалгаж эхэлжээ

2020-07-29

Эрчүүд яагаад гэр бүлийн хүчирхийлэлд өртсөнөө мэдээлдэггүй вэ?

2020-07-30

Насанд хүрэгчдийн кино их үзэх нь дур ханах чадварыг сулруулдаг

2020-07-28

Хялбар замыг сонго

2020-07-24

Яагаад хүчингийн хэргийн хохирогчид хэргийг мэдүүлдэггүй вэ?

2020-07-22

Харвардын судлаачид компьютерыг гэрлээр удирдах арга олжээ

2020-08-03

Сансарт мэс ажилбар хэрхэн хийх вэ?

2020-08-03

2027 он гэхэд цэвэр усны асуудлыг шийднэ

2020-08-02

Эрдэмтэд квантын компьютерийн тооцооллоор “ЭРВЭЭХЭЙН НӨЛӨӨ” байдаггүй гэдгийг нотоллоо

2020-08-01

Та хэдэн цагт ус уух ёстой гэдгээ мэдэх үү?

2020-08-03

ХААН Банкны байгууллагын харилцагчид цалингийн гүйлгээг цахимаар хийх боломжтой боллоо

2020-08-03

SocialPay дижитал хэтэвч гадаадад төлбөр тооцоо хийх боломжтой анхны аппликэйшн боллоо

2020-08-03

Цахим залилангийн хохирогч болохгүйн тулд бид юуг мэдэж байх ёстой вэ?

2020-07-30

Доналд Трамп “Microfsoft” компанид ТикТок-ыг худалдаж авах 45 хоногийн хугацаа өгчээ

2020-08-03

Хакерууд “НАТО”-ын эсрэг хуурамч мэдээллүүд цацав

2020-08-03

Японы агаарын хүчин Хятадын дайралтаас эмээж байна

2020-08-02

АНУ 2021 оны таван сард Афганистанаас цэргээ гаргаж дуусна

2020-07-31

“SpaceX” компанийн “Crew Dragon” Атлантын далайд газардлаа

2020-08-03

Сансар огторгуйн чимээ

2020-08-02

Сансарт ашиглаж болох 3D принтер зохион бүтээжээ

2020-08-02

2033 онд Ангарагийн хүн амыг 20 байхаар тооцоолжээ

2020-08-01
5:15

Тэрбумтнууд хүүхдээ хэрхэн хүмүүжүүлдэг вэ?

2020-07-31
4:17

Ариун цэвэр сахилтын тухай орон орны сонирхолтой ойлголтууд

2020-07-30
6:24

Эрчүүдийн анхаарлыг гарцаагүй татах эмэгтэй хүний 12 зан чанар

2020-07-29
7:28

Хүний амь нас, эрүүл мэндэд хамгийн аюултай амьтад

2020-07-28

Монгол элдэв зураг №62 (65 фото)

2020-07-16

Өмнөдмонгол, Буриад, Туваг өмөөрөх улс нь зөвхөн бид шүү дээ!

2020-07-09

Монголын үзэсгэлэнт охид (70 фото) №164

2020-07-01

Өлөндүү амьдарч, тэнэгдүү байхын нууц

2020-07-01

Өмнөд Солногост дахин нэг монгол иргэн хар тамхи, хүчингийн хэргээр 5 жилийн ял сонслоо

2020-07-20

Францын хамгийн том Готик сүмүүдийн нэг шатжээ

2020-07-20

Иргэдийн шилжилт хөдөлгөөнийг 2020 оны наймдугаар сарын 16-ны өдрөөс зогсооно

2020-07-20

Токиогийн олимпын шинэ хуваарийг танилцуулав

2020-07-20

#06 Хасах 18 - Sex Education

2020-07-17

#31 Д.Түвшинбаяр - Байгаагаар нь хүлээн зөвшөөр

2020-07-16

#05 Хасах 18 - ЭЕШ дуусч, амьдрал эхэллээ

2020-07-10

#30 Ц.Батбилэг - Улс орны эдийн засаг иргэний бүтээмжээс шууд хамааралтай

2020-07-10

Хиймэл оюун ухаан хэлц үг ойлгодог боллоо

2020-08-02

Фэйсбүүк бидэнтэй ижил зан байдалтай ботууд үүсгэж, хянаж байна

2020-08-01

Хиймэл оюун ухаан шинэ төрлийн антибиотик бүтээлээ

2020-07-31

Тархинд суулгасан хиймэл оюунт чип бодлыг бичвэр болгоно

2020-07-30

Санал асуулга Бүгдийг үзэх

Та хэдэн настай вэ?

828 санал өгсөн

51-60
23.31%
41-50
21.01%
31-35
13.29%
25-30
9.9%
36-40
9.42%
21-24
6.64%
13-16
6.16%
65+
5.43%
17-20
4.83%

Өнөө цагт ямар орон дэлхий нийтэд хамгийн их аюул учруулж байна вэ?

1,331

Энэ цагийн дэлхийн хамгийн шилдэг удирдагч таны бодлоор хэн бэ?

2,525

Хамгийн чанартай боловсрол олгодог их дээд сургууль аль нь вэ?

1,726

Одоогийн улстөрчдөөс хэн нь биднийг зөв зам руу удирдах вэ?

7,161