Монгол Улсын Үндсэн хуулийн өөрчлөлт, шинэчлэлийн түүхээс

2021-01-13, 10:23 Цаг үе 102 0
Монгол Улсын Үндсэн хуулийн өөрчлөлт, шинэчлэлийн түүхээс

БНМАУ-ын Үндсэн хуульд өөрчлөлт, шинэчлэл хийх тухай санал анх 1988 оноос эхлэн тавигдаж, 1989 оны эхээр БНМАУ-ын 1960 оны Үндсэн хуулийг шинэчлэн найруулах ажлыг эрхлэн гүйцэтгэх комиссыг байгуулж байжээ.

1990 онд батлагдсан “БНМАУ-ын Үндсэн хуулийн Нэмэлтийн тухай хууль” нь улс төрийн харилцааг тайван замаар шинэтгэх, Үндсэн хуулийн үзэл баримтлалыг эрс өөрчлөхийн эхлэл болсон билээ.

Тэр үед Монгол Улсын нийгмийн амьдралд, Монгол төрийн тогтолцоонд гүнзгий өөрчлөлт гарч түүнийг харгалзан Улсын Бага Хурал 1990 оны 10 дугаар сард Үндсэн хуулийн төсөл боловсруулах ажлыг зохион байгуулах комиссыг шинээр байгуулсан байна.

БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын 12 дахь удаагийн сонгуулийн хоёрдугаар хуралдаан 1991 оны арван нэгдүгээр сарын 17-ны өдрөөс 1992 оны нэгдүгээр сарын 25-ны өдрийг дуустал хугацаанд хуралджээ. Энэ хуралдаанаар Ардын Их Хурлын 430-аад депутат нийт 76 хоног Үндсэн хуулийн төслийг хэлэлцэж баталсан түүхтэй.

Үндсэн хуулийн төслийг Ардын Их Хурлын хуралдаанаар хэлэлцэхийн өмнө Улсын Бага Хурлаар болон ард нийтээр тус тус хэлэлцүүлжээ. “Их цааз”-ын төслийг 1991 оны зургадугаар сарын 10-ны өдрөөс есдүгээр сарын 1-ний өдрийн хооронд ард нийтээр хэлэлцүүлсэн байна. Энэ хугацаанд 7000 гаруй байгууллага, хамт олон хурлаараа төслийг хэлэлцэж, тэдгээрт 900 мянга гаруй хүн оролцож, давхардсан тоогоор 200 мянга гаруй санал гаргаж байжээ.

Тэдгээрийг цахим тоолуурт оруулж, бусад хуультай эрх зүй, улс төр судлалын үүднээс харьцуулан дүгнэлт хийж улмаар 45 орчим хувийг төсөлд ямар нэг хэлбэрээр тусгасан тухай тэр үеийн БНМАУ-ын ерөнхийлөгч, Үндсэн хуулийн төсөл боловсруулах ажлыг зохион байгуулах комиссын дарга П.Очирбат Ардын Их Хуралд илтгэж байв.

Депутатууд олон хоног хуралдаж Үндсэн хуулийн төслийн үг, үсэг, цэг, таслал, нэр томьёо бүрийн төлөө чөлөөтэй мэтгэлцээгүй тохиолдол үгүй билээ. Тэд улсын нэрийг БНМАУ, Бүгд Найрамдах Монгол Улс, Монгол Улс гэх үү, Ерөнхийлөгчийн, эсхүл парламентын засаглалтай байх уу, парламент нь нэг, эсхүл хоёр танхимтай байх, парламент нь 55; 76; 102, эсхүл 120 гишүүнтэй байх уу, сүлд нь хуучнаараа, эсвэл соёмботой, цагаан тугтай, морьтой, шонхортой байх эсэх, Үндсэн хуулийн нэрийг хэвээр нь үлдээх, эсхүл “Эх дархлал”, “Их засаг”, “Их цааз”, “Их хууль” “Эх хууль” гэж нэрлэх гээд олон санал гаргаж, тэдгээрийг тойрсон хурц хэлэлцүүлэг өрнүүлж байв.

Зарим асуудлаар 7-10 удаа санал хураалт явуулж байжээ. Тухайлбал, Үндсэн хуулийн төслийн Гуравдугаар бүлгийн 30 дугаар зүйлд “Ерөнхийлөгчөөр… Монгол Улсын гурваас доошгүй үеийн уугуул иргэнийг дөрвөн жилийн хугацаагаар сонгоно” гэсэн заалтаар 11 удаа санал хураалт явуулж байсан байна. Энэ заалтын гурван үеийн уугуул иргэн гэдгийг хэн, хэрхэн тодорхойлох зэрэг асуудал маргаан үүсгэж байжээ. Ерөнхийлөгчийн засаглалтай, парламент нь хоёр танхимтай байх саналыг Нам бусчуудын болон хөдөө аж ахуйн хоршоодын бүлэг дэмжиж байжээ. Мөн арваад аймгийн депутатын бүлэг тэдэнтэй санал нэг гэдгээ илэрхийлж байсан байна. Харин парламентын засаглалтай байх саналыг улс төрийн намуудын бүлэг илүү дэмжиж байжээ.

“Монгол Улс ардчилалд шилжих үйл явцад шинэ Үндсэн хуулийн гүйцэтгэх үүрэг, эзлэх байр суурь” сэдэвт олон улсын эрдэм шинжилгээний бага хурал болж олон илтгэл тавьсны дотор “Парламентын ардчилал, түүнийг Их цаазын төсөлд тусгасан нь” сэдвээр Хууль зүйн ухааны дэд эрдэмтэн Б.Чимид, С.Төмөр нар, “Монгол Улс “Их цааз” дахь хүний эрхийн асуудал” сэдвээр тэр үеийн Улсын Бага Хурлын Хууль зүйн байнгын хорооны дарга Л.Цог нарын хүмүүс илтгэл тавьж хэлэлцүүлж байжээ.

Хуралдааны ажиллагаанд идэвхтэй оролцож, Үндсэн хуулийн төслийг хамтын хүчин чармайлтаараа хэлэлцэж батлан гаргах, сонгогчдынхоо үзэл санаа бодлыг нэгтгэн илтгэх зорилгоор олон бүлэг байгуулагдаж байв. Тухайлбал, “Ардчилсан эвсэл” бүлэг, МАХН-ын бүлэг, Нам бус депутатуудын бүлэг, Депутатуудын бие даасан бүлэг, “Залуучууд ардчиллын төлөө” бүлэг, Эмэгтэй депутатын хэсэг, АИХ-ын депутат хүний эмч нарын бүлэг, Хөдөө аж ахуйн нэгдэл, хоршооллын байгууллагаас сонгогдсон депутатууд тус тус бүлэг байгуулж байв. Ийнхүү Монгол Улсын ардчилсан Үндсэн хуулийг 1992 оны нэгдүгээр сарын 13-ны өдөр БНМАУ-ын Ардын Их Хурлаар баталжээ.

БНМАУ-ын Ерөнхийлөгч Үндсэн хуулийн эхийг гардаж аваад “Монгол Улсын Үндсэн хуулийн уг эх энэ болой. БНМАУ-ын Ерөнхийлөгч Пунсалмаагийн Очирбат” гэсний дараа гарын үсэг зурж, Төрийн тамга дарж батламжилсан байна.

Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн 2005 оны 6 дугаар сарын 28-ны өдрийн 02 дугаар зарлигаар Монгол Улсын Үндсэн хуулийг уг эхээс нь хуулбарлан бүтээж Үндсэн хуулийн цэцэд залсан билээ.

0
таалагдаж байна

0
таалагдахгүй байна

Холбоотой мэдээлэл Бүгдийг үзэх

Сэтгэгдэл (-)

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд манай сайт хариуцлага хүлээхгүй болно. Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү!
0/1000
  • Зочин ×
    Хариулах ({[{ cmmnt.children.length }]})
    0/1000
    • Зочин {[{ childComment.ip_address }]} ×
      {[{ childComment.text }]}
      {[{ childComment.dislike_count }]}
    • Бусад сэтгэгдэл ()
  • Бусад сэтгэгдэл ()

Дуртай төрөл

Ханс Вернер Зин: Оюутолгойн гэрээ нь Монголын ч биш бүр дэлхийн түүхэнд гарсан зууны луйвар

2021-01-18

“Рио Тинто” компани “Оюу толгойн” хөрөнгө оруулалтын гэрээг цуцлахаа мэдэгдлээ

2021-01-14

Нүүрсний экспорт өмнөх оны мөн үеэс 41.6 хувиар буурчээ

2021-01-14

"Монгол Улс "Рио Тинто"-ийн "Оюу толгой" төслийг зогсоох уу"

2021-01-12

Т. Энхбат: “Манай Хятадын үндэсний баатар - Чингис хаан” гэх өрөөсгөл бахархал Хятадад буй

2021-01-17

“Коронатай дайтсан нь” гэдэг эмгэнэлт жүжиг

2021-01-16

РОДАНТЕ АЛЕРС: Наад ногдол ашиг чинь Монголыг дээрэмдсэний шагнал

2021-01-15

Богдынхоо намтруудыг харьд худалдаж идсэн үү?

2021-01-14

CAAK ӨНЦӨГ: Японы цахилгаан бүтээгдэхүүний зах зээл яагаад уналтад орсон бэ?

2021-01-13

Буддагийн хамгийн аугаа хичээл, хамгийн гүн номлол

2021-01-10

CAAK ӨНЦӨГ: Тархинд цус харвах өвчний тухай

2021-01-06

CAAK ӨНЦӨГ: Шинэ жилийн баярын эргэн тойронд

2020-12-30

Улаанбаатарт 6-8 градус хүйтэн байна

2021-01-19

Ойгоос бэлтгэж ашиглах хэрэглээний мод, түлээнд ногдуулах төлбөрийн хэмжээнд өөрчлөлт оржээ

2021-01-18

АНУ-ын Ерөнхийлөгчийн тангараг өргөх ёслолд зориулсан С.Чингүүний илтгэлийг хүргэж байна

2021-01-18

​Эмээлтэд уурхайн тэсэлгээ хийснээс чичирхийлэл мэдрэгджээ

2021-01-18

​Өрсөлдөөний тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгад аж ахуй эрхлэгчид, олон нийтээс санал авч байна

2021-01-18

Хөл хориог сулруулж үйл ажиллагаа явуулж эхэлсэн ч орлого нь 70 хувиар буурчээ

2021-01-18

Өвлийн зарагдаагүй хувцас, өр зээлтэй л үлдэж хоолойдоо хутга тулгуулсан мэт байна

2021-01-16

Албан бус хөдөлмөр эрхлэгчдийн орлого 97 хувиар буурчээ

2021-01-14

Эгэл жирийн нэгэн Монгол залуу Оюу толгойн бодит үнэнийг илчилжээ

2021-01-18

50 насандаа харамсахгүйн тулд 30 насандаа…

2021-01-16

Одоо вакцин л найдвар боллоо доо...

2021-01-10

Цар тахлаас илүү цагаан захтай дарга нар аюул тарьж байна!

2021-01-10

ЭМЯ: Шинээр 9 тохиолдол бүртгэгдэж, нийт халдварын тоо 1526 боллоо

2021-01-18

ХӨСҮТ: Улаанбаатарт 12 тохиолдол бүртгэгдэж, нийт халдварын тоо 1491 боллоо

2021-01-15

Монгол эрдэмтдийн бүтээсэн Элиза хэмээх оношлуурын туршилт амжилттай болж, оюуны өмчийн эрхээ авчээ

2021-01-15

QR ашиглалт хангалтгүй байгаа ААН-үүдийн үйл ажиллагааг зогсооно

2021-01-15
5:40

СААК ВИДЕО: Хосуудын үерхэл удаан үргэлжлэхийг илтгэдэг 8 шинж тэмдэг

2021-01-15
2:11

СААК ВИДЕО: Сэтгэл сэрдхийлгэм аймшигт 10 гэрэл зургийн нууц

2021-01-11
33:14

Дэлхийн тавцанд хөл тавиад буй монгол залуус

2021-01-10
6:54

СААК ВИДЕО: Бэлэн гоймон идсэний дараа бидний биед юу болдог вэ?

2021-01-10

“NBA” халдварын улмаас гурван тоглолтоо хойшлуулжээ

2021-01-18

Өмнөд Солонгос дахь гадаадын иргэд коронавирусын вакцинд үнэгүй хамрагдах боломжтой

2021-01-17

БНАСАУ “Дэлхийн хамгийн хүчирхэг” баллистик пуужин хөөргөгч шумбагчийг танилцууллаа

2021-01-16

Индонезийн Сулавеси аралд 6.2 магнитудын хүчтэй газар хөдөлж, 67 хүн амиа алджээ

2021-01-16

ПОДКАСТ: IdeaPlus Podcast-ийн зочин Mongolia Talent Network-ийн захирал Ж. Номин

2021-01-10

Идрээгийн Podcast: "Анд Глобал"-ийн Гүйцэтгэх захирал Ч.Анар

2020-12-30

Мандуулын Podcast: Зочин Ч. Ганжавхлан

2020-12-20

Идрээгийн Podcast: УИХ-ын гишүүн Т.Доржханд

2020-12-18

Д.Тогтохсүрэн: “Өрх бүрд нэг сая төгрөг” олгох тогтоолын төслийг дэмжсэн, дэмжээгүй гэх шийдвэр гаргаагүй

2021-01-18

Ч.Сайханбилэг: Оюутолгой Монголыг минь авч явах болохоор улс төрийн капиталаа зoлин байж хийсэн хүмүүсийг зөвөөр ойлгох өдөр ирнэ

2021-01-18

Ж.Эрдэнэбат нарыг дахин шалгахаар боллоо

2021-01-18

Оюутолгой юу билээ, Л.Оюун-Эрдэнэ хэн билээ...

2021-01-18

Н.Оюун-Эрдэнэ: "Оюутнуудаа баярлуулмаар байгаа ч даанч энэ удаад боломж алга"

2021-01-17

Оюутнууд "Цахим хичээл чанаргүй байгаа тул сургалтын төлбөрийг хөнгөлөх ёстой" гэв

2021-01-14

Хүүхэд хүмүүжүүлэх монгол ухаан

2021-01-10

Бясалгал бол элдэв ид шид эзэмших арга биш

2021-01-10

“Linkedin Learning” ХААН Банкийг онцоллоо

2021-01-19

2021 онд бид яагаад өөрөөр амьдрах хэрэгтэй вэ?

2021-01-18

Картын пин кодоо блоклосон бол өөрөө тайлах боломжтой

2021-01-15

“Витамин ₮” урамшуулалт аяны автомашины супер азтан тодроход 2 хоног үлдлээ

2021-01-14

Хэрэв та АНУ-ын иргэн байсан бол Ерөнхийлөгчийн сонгуульд хэнд саналаа өгөх вэ?

307

Засаглалын хамгийн төгс хэлбэр таны бодлоор юу вэ?

484

Та хэдэн настай вэ?

1,203

Өнөө цагт ямар орон дэлхий нийтэд хамгийн их аюул учруулж байна вэ?

1,505