Тахилгат уулсаа дархлах уу, уул уурхайг шүтэх үү?

Тахилгат уулсаа дархлах уу, уул уурхайг шүтэх үү?

Хүн төрөлхтөн үүсэн бүрэлдсэн цагаас тэнгэр газар, байгаль дэлхий, уул усаа  шүтэж, амьдчилан харьцаж, тахилгын зан үйлийг хийж ирсэн түүхтэй. Энэ ёс жаяг олон оронд, тэр дотроо дорно дахины улсуудад ямар нэг хэмжээгээр уламжлагдсаны  дотор монголчуудын дотор онцгой гүн бишрэлтэйгээр оршиж ирснийг судлаачид хэлдэг. 

Эх нутаг, байгаль дэлхийгээ хайрлан хамгаалах  энэ  ёс монгол хүний үнэт өв,   түүх соёлын  дархлаа, оршихуйн баталгаа болж ирсэн учраас түүхийн янз бүрийн цаг үед тодорхой шалтгааны улмаас  тасалдсан ч  сэргээж ирсэн түүхтэй. Тэртээ XIII зуунд, Богд хаант төрийн үед, Монгол Улсын үе үеийн Ерөнхийлөгч нар ч ийм зарлиг, шийдвэр гаргаж ирсэн байдаг. Үүний нотолгоо нь өнөөдөр Монгол Улс  зарлигаар дархалсан 10 хайрхантай. Дөрвөн жилээр тахидаг уламжлалтай. Улмаар тахилгын зан үйл нь НҮБ, ЮНЕСКО-гийн дэлхийн соёлын өвд  бүртгэгдсэнийг уншигчид юу эс андах вэ.  Харин зарлигаар дархалсан, дархан цаазат, тусгай хамгаалалт бүхий тэрхүү хайрхан уулс бүрэн бүтэн байж чадаж байна  уу гэдэгт хэн хэрхэн хариулах бол.  Үндэсний өдөр тутмын “Зууны мэдээ” сонин  энэ асуудлыг хөндөн  мэдээлэл цуглуулж, эрэн сурвалжилж цуврал нийтлэлээр  олон нийтэд хүргэлээ.

“Төрийн тахилгат ууланд олгосон лицензүүд” сэдвийн хүрээнд Төрийн тахилгат 10 хайрхан, түүний ойр орчмын байгаль орчны асуудлууд, цогцолбор газрын бүхэн бүтэн байдал, ашигт малтмалын ямар  зөвшөөрлүүд  олгогдсон, цуцагдсан болон одоо хүчинтэй байгаа, шүүхийн шатанд маргаан эцэслэгдээгүй гэх мэт бүх мэдээллийг багтаахыг хичээв.

Харамсалтай нь монголчуудын тахилга шүтээн болсон уулс дотор ухуулж төнхүүлээгүй, сэв суугаагүй нэг ч хайрхан алга. Эндээс   тахилгат уул, тусгай хамгаалалтад авсан нэрээр иргэдийн тархийг угаадаг юм биш үү. Ингэж  анхаарлыг нь сулруулж байгаад араар нь эрх баригчид ашигт малтмалын лицензийн наймаа хийдэг, олз ашиг хайж ирсэн юм биш биз гэсэн хардлага төрж  байна. Энэ бол сэтгүүлчийн хийж болох хамгийн наад захын дүгнэлт юм. Хөндлөнгийн судалгааны байгууллагууд, байгаль орчны үнэлгээ хийдэг судлаач, эрдэмтэд бол бүр ч нарийн тооцоо, судалгааг гаргаж хэлэх биз ээ. Бид мэдээллийг бэлтгэх явцдаа цөөнгүй судалгааны дүнтэй танилцсан. Төрийн бус байгуулагууд, байгаль орчныг хамгаалах чиглэлээр ажилладаг судалгааны төвүүд, зарим нь  уул уурхайн компаниудын санхүүжилттэй судалгаа гэдэг нь ч харагдаж байлаа.

Бид  төрийн тахилгат уул бүхий давхардсан тоогоор 15-16 аймгийн, 20 орчим сум, 13 багийн иргэд малчдын төлөөлөлтэй холбогдсон.  Аймаг, сумын удирдлагад болон ИТХ-ын төлөөлөгчөөр  ажиллаж байсан болон одоо байгаа албан тушаалтнуудтай холбогдсон. Тэдний хэлдэг үг хэвэнд цутгасан мэт илжилхэн. “Дээрээс тушаадаг, биднийг мэдээгүй байхад АМГТГ-аас лиценз олгосон байдаг” гэх. “Мэдэхгүй гэдэг үг мянган үгний таглаа” гэгчээр ийнхүү тэд мэдээлэл өгөхгүй, тун хойрго хийгээд хайхрамжгүй хандаж байв. Харин малчид, иргэд бол  эцэг өвгөдөөс тахиж шүтэж ирсэн уулаа бүтэн байлгах,  дэлхийд ховор  ургамал, амьтны аймгийг хамгаалах, өөрсдийн өнө удаан жил оршин амьдарч ирсэн нутгийн багаль орчныг доройтуулахгүй байх сан гэсэн хоёргүй сэтгэлээр  зүтгэж иржээ.

Төрийн тахилгат 10 хайрхан бүхий аймаг, сумын иргэд  бүгд уул уурхай явуулахыг зөвшөөрөхгүй, тэр бүү хэл тэмцэл хөдөлгөөн өрнүүлж  ирсэн баримтууд  үүнийг нотолно. Тэдний тэмцлийн дүнд тахилгат уулс уул уурхайнхны мэдэлд бүрэн орсонгүй. Гэхдээ энд тэндээсээ ухуулж, төнхүүлсээр  сэвтсэн нүхэн уул, хүн юм гэвэл хөл гараа алтны эрэлчдэд таслуулчихсан, бурхан  гэж үзвэл доторх алт мөнгө, элдэв баялаг бүхий  шүншиг нь хулгайд алдагдсан хайрханаа  Монголын төр тахисан болж, иргэд шүтдэг ажээ.

Монголын хамгийн өндөр цэг, дэлхийн дээвэр, анхны хүний мөрийг хадгалсан Алтай Таван Богд, Эзэн Чингисийн үеэс монгол төрийн голомтыг тулсан Бурхан Халдун,  дорнын тахилгат  уул Алтан-Овоо, олон ястны их шүтээн Алтан Хөхий, Хан Хөхий, эртний шүншигт Отгонтэнгэр уул, их говийн үзэсгэлэнт “Баянбүрд”  болсон Говь гурван сайхан, хангай нурууны гайхамшиг, олон гол мөрний эх ундарга  Суварга хайрхан, Сутай хайрхан, Богдын үеэс зарлигаар дархалсан Богд хан уул гээд  уг нь  10-хан уулыг бүтэн үлдээж  болмоор сон.

Тиймээс Монголын ард түмэн  Ерөнхийлөгч, Ерөнхий сайд, УИХ-д   “Ухах юм бол тахиад яах юм бэ, тахилга шүтээнээ сэвтээхгүй байж чадахгүй юм бол Төрийн  тахилга гэж  тоглох хэрэг байна уу”  гэдэг шаардлагыг тавих ёстой. Төр нь төр шиг, зарлиг нь зарлиг шиг болсон цагт л байгаль орчныг хамгаалах шийдвэрүүд   хэрэгжих биз ээ. Төрийн  тахилга үргэлжлээд явах учраас  эрэмдэг болсон уулсаа аргадаж тайх, ядаж ухсан нүхийг нь тэгшилж, сүр шүншгийг нь оршоон бүтэн болгох  зан үйлийг эхлүүлээсэй.

 

Ч.Үл-Олдох

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2
таалагдаж байна

0
таалагдахгүй байна

Холбоотой мэдээлэл Бүгдийг үзэх

Сэтгэгдэл (-)

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд манай сайт хариуцлага хүлээхгүй болно. Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү!
0/1000
  • Зочин ×
    Хариулах ({[{ cmmnt.children.length }]})
    0/1000
    • Зочин {[{ childComment.ip_address }]} ×
      {[{ childComment.text }]}
      {[{ childComment.dislike_count }]}
    • Бусад сэтгэгдэл ()
  • Бусад сэтгэгдэл ()

Дуртай төрөл

32 мянган иргэний 300,000 төгрөгийг Төрийн санд буцаажээ

2021-04-14

Ломбардуудыг зээлийн хүүг гурван хувиас хэтрүүлэхгүй байхыг анхааруулав

2021-04-02

Хөнгөлөлттэй зээлийн шалгуур хангасан компанийг зарах дундаж ханш 40-45 сая төгрөг байна

2021-04-01

Ч.Даваабаяр: Жинхэнэ ЖДҮ эрхлэгч нарт 3 хувийн хүүтэй зээл олдох магадлал бага байна

2021-03-16

Судлаач Ганаа: Ерөнхийлөгчийн захирамж ба МАН-ын хариу

2021-04-20

Ёс суртахуунгүй од, нийгмийн зүтгэлтнүүдийг эфирт гаргаж болохгүй

2021-04-20

Жэк Ма: Сарниагүй морин үүл

2021-04-19

Баабар: Хүмүүн сүрэг

2021-04-19

Сангийн яам: Вакцин татан авах шаардлагатай төсвийг хаанаас гаргах вэ гэдэг нь тодорхой болоогүй

2021-04-20

ЭМЯ: 1311 хүнээс коронавирусийн халдвар илэрч, хоёр хүн нас барлаа

2021-04-20

ЭМЯ: 889 тохиолдол батлагдаж, таван хүн нас барлаа

2021-04-19

Энэ долоо хоногт халдварын тоо хамгийн өндөр түвшинд хүрлээ

2021-04-18

К.Коулмэн “Токио-2020” олимпод “тоосоо” өргөхгүй

2021-04-18

Талибанчууд: Бид дайнд ялсан, америк ялагдсан

2021-04-16

Дани улс "АстраЗенека" вакцины хэрэглээг бүрэн зогсоосон Европын анхны улс боллоо

2021-04-15

Хойд Солонгост үр дүн муутай ажилсан албан тушаалтныг цаазалжээ

2021-04-12

Эмэгтэй бизнес эрхлэгчид сорилттой илүү амжилттай нүүр тулж буй тухай өгүүлэх нь

2021-04-20

Эрчим хүчний хуримтлууртай Монголын анхны нарны цахилгаан станцын бүтээн байгуулалтад Голомт банк баталгаа гаргалаа

2021-04-16

“Сугалаатай SocialPay” ээлжит урамшуулалт аян эхэллээ

2021-04-13

Ц.Байгалмаа: Голомт банк “Жендэрийн тэгш байдлын хороо”-г 2020 онд байгуулсан

2021-04-08

Мандуул ПОДКАСТ: Биткойнд итгэж болох уу?

2021-03-12

Хүлээлгийн Өрөө Подкаст: Ганц бие аавыг ямар амьдрал угтдаг вэ?

2021-02-22

Идэрээгийн подкаст: Сэтгэл заслын эмч Энхтүвшин

2021-01-31

ПОДКАСТ: Мандуул подкастын зочин торлог шилэнцрийн мэс засалч АУ-ны магистр Д.Довчинжамц

2021-01-23

Боловсролын салбар хаягдсаны гол буруутан нь үе үеийн 76, өөр хэн ч биш

2021-04-20

"Сургалтын төлбөртэй холбоотой санал хүсэлтээ БШУЯ-ны цахим хуудсаар өгөх боломжтой"

2021-04-19

Эрүүл амьдралыг бий болгох хамгийн энгийн 10 хэв маяг

2021-04-18

Хүний өөрийгөө үнэлэх үнэлэмж хэдэн насанд дээд цэгтээ тулдаг вэ?

2021-04-18

Н.Алтанхуяг: Энэ бол ямар нэгэн цэцийн биш цэвэр МАН-ын хийсэн ажил

2021-04-20

Хоёр нүүрт С.Бямбацогт

2021-04-20

Хувь хүн засагладаг болох санаархал буюу Ерөнхийлөгч Х.Баттулгад үзүүлэх импичмент

2021-04-20

Ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшүүлэх ажиллагаа энэ сарын сүүлээр эхэлнэ

2021-04-19

Ц.Туваан: "Рио Тинто"-гийн хаяж өгсөн жижигхэн ясанд хууртаж, луйврын гэрээ байгуулсныг захын хүн ойлгож байгаа

2021-04-19

“Шударга” өгөөж тогтоох эрдэс баялгийн бирж

2021-04-14

Монголын нутгаар дайрч өнгөрөх хийн хоолойн техник, эдийн засгийн үнэлгээ батлагджээ

2021-04-13

“Оюутолгой”-н татварын маргаан ба алдах эрхгүй арбитрын шүүхийн ялалт

2021-04-13

ЗХЖШ: Бүх цэргийн нэгдсэн холбоог Ардын намын дарга У.Хүрэлсүх толгойлж байгаа нь үнэн

2021-04-20
3:36

Монголын анхны спортын гэмтлийн эмнэлэг

2021-04-19
4:12

Хөрс, газрын доорхи усны бохирдол нь хүүхдүүдийн дунд өвчний тархалтыг ихэсгэж байна

2021-04-15
1:19:03

"Улаан бал"-д хуульч Б.Гүнбилэг

2021-04-14

CAAK ӨНЦӨГ: Хамгийн үр дүнтэй вакцин бол мөнгө

2021-04-14

CAAK ӨНЦӨГ: Хөл хорио зөрчигчдийг дэлхийн орнууд хэрхэн шийтгэж байгаа вэ?

2021-03-31

CAAK ӨНЦӨГ: Мэдээллийн дайн бидэнд хэрхэн нөлөөлөх вэ?

2021-03-24

CAAK ӨНЦӨГ: Урвагч хэрхэн төрдөг вэ?

2021-03-17

Биеэс илүүдэл давсыг хөөх шалгарсан аргууд

2021-04-20

Дабль стандарт буюу алагчлал

2021-04-20

Таргалах шалтгаан ба онцлог

2021-04-20

Ус нь таны биед хэр их ууснаараа ашигтай байдаггүйг мэдэх үү?

2021-04-19

ТЦА: УИХ-ын гишүүн Б.Пүрэвдоржид зөрчлийн хэрэг үүсгэн шалгаж байна

2021-04-20

Т.Чимгээ, Б.Содномдаржаа нар ирэх сард батлан даалтаар суллагдана

2021-04-20

“Монгол цэргийн холбоо" нь Үндсэн хууль зөрчсөн гэж маргаан үүсгэхээс татгалзаж байжээ

2021-04-20

ХӨСҮТ-ийн эмч нар: Дарга сайд нар бидэн рүү буруугаа чихээд хариуцлагаас зугтаж байгаад харамсаж байна!

2021-04-20

ХЭРЭГЛЭГЧДИЙГ МӨЛЖИЖ байгаа нь тогтоогдсон “Хүчит шонхор” захыг жилийх нь орлогын 4 хувиар торгоно

2021-04-16

ТЕГ: 300.000 төгрөгөө аваагүй иргэдэд зориулсан ЦОГЦ мэдээлэл

2021-04-16

Б.Өлзийбаяр: Төр иргэдээ 26 хувийн шимтгэл болон татвараар давхар цөлмөж байна

2021-04-16

Эрээн рүү өнөөдрөөс 100 автомашин нэвтэрч байна

2021-04-15

Коронавирусийн вакцинуудаас та алийг нь үр дүнтэй гэж бодож байна вэ?

1,452

Хэрэв та АНУ-ын иргэн байсан бол Ерөнхийлөгчийн сонгуульд хэнд саналаа өгөх вэ?

352

Засаглалын хамгийн төгс хэлбэр таны бодлоор юу вэ?

522

Та хэдэн настай вэ?

1,282