Шашин төрийг хослон баригч Наран гэрэлт Богд хааны сүүлчийн хатан Наваанлувсангийн Гэнэнпил

Шашин төрийг хослон баригч Наран гэрэлт Богд хааны сүүлчийн хатан Наваанлувсангийн Гэнэнпил

ШАШИН ТӨРИЙГ ХОСЛОН БАРИГЧ НАРАН ГЭРЭЛТ БОГД ХААНЫ СҮҮЛЧИЙН ХАТАН НАВААНЛУВСАНГИЙН ГЭНЭНПИЛ /1905-1938/

Улсын эх дагина Ц.Дондогдуламыг таалал болсны дараа Хан төрийн 7 эрдэнийн нэгэн болох шинэ цагаан дарийг тодруулахад Хөвчийн Жонон вангийн хошууны Нагваанлувсангийн Гэнэнпил /1905-1938/ Богд хааны хатнаар өргөмжлөгдөн ирээд удалгүй Богдын таалал төгсөхөд хатны ачаа хөсөгтэйгөөр нутагтаа буцжээ. Наваанлувсангийн Гэнэнпил нь 8 дугаар Богд Жабзундамба хутагтын сүүлчийн хатан юм. Н.Гэнэнпил нь 1905 оны хавар 5-р сард Хөвчийн жонон вангийн хошууны буурлын энгэрт Цэрэнгийн гэр бүлд төржээ. Н.Гэнэнпил нь бага насандаа Н.Цэенпил нэртэй байжээ. Цагаан адуутны Наваанлувсан нь Цэенпилийг өөрийн төрсөн эгч Цэрэнгээс үрчилж авсан байна. Н.Цэенпил нь бага насаа эцэг эхийн гар дээр өсөж мал маллах үйл урлах бичиг үсэг сурч тухайн үеийн язгууртан дээдэс гаралтай гэр бүлд хүмүүжиж төлөвшжээ.

Богд хааны хатан Ц.Дондогдулам таалал төгсөөд 49 хоног өнгөрж байв. Монгол төрийн 7 эрдэнийн нэг хатны суудал эзгүйрсэн учраас Да лам Цэрэнчимэд, Чинван Дашдэндэв, Манзушир хутагт Цэрэндорж, Ялгуусан ламтан Найдансүрэн, Дэд хамба Дамдин, Хөвчийн жонон ван Цогбадрах зэрэг лам ноёд зөвлөлдөн бурхан шашин төрийн ажлаа хослуулан явуулахийн зэрэгцээ Богд хаан сүүлийн үед ганцаардах байдал илт, ажиглагдах болов, бие нь чилээрхүү байгаа тул тунгаан болгоож, Хан төрийн түшиг хатны суудал эзгүйрэх ёсгүй гэж үзэн шийдвэр гарган хатан тодруулах ажлыг зохион байгуулжээ.

1923 оны зун Сэцэн хан аймгийн Жонон вангийн хошууны Дэчинчойлон хийдийн дэргэд 18 настай 33 хүүхэн цуглуулж, нүцгэн лагшин үзлэг хийгээд Наваанлувсангийн охин Цэенпил гоо үзэсгэлэн, оюун ухаан төгөлдөр, эрүүл чийрэг гарал угсаа сайтайгаараа бусдаас ялгаран тодорч, комиссыг ахлан ажиллаж байсан: Н.Цогбадрах зурхайч Хаймчиг нарын шалгуурт тэнцсэн тул хүрээ рүү Богдын бага хатан болгохоор авч явав. Сэцэн хан аймгийн төв Дэчинчойлон хийдэд явагдаж буй хатан тодруулах арга хэмжээний тухай мэдээллийг түүний сүйт хархүү Лувсандамба болон эцэг Наваанлувсан нар сэтгэлийн хүлээлт шанлалаар 3 хоногийг үдэв. Арга буюу 4 дэх хоног дээр нь Лувсандамбын найз хөрш залуу Мунтуу Дашнямыг охин Цэенпилийг харж тандаад ир гэж сойсон хүрэн морио өгж явуулав.

Тэр үед Ононгийн гол үерлэн бялхаж байсан боловч эр хүний зориг золбоо сайн хүлэг морины хүчээр сааталгүй гатлаж зорьсон газарт хүрж, Цэенпилтэй уулзах гэсэн боловч харуул хамгаалалтыг даван уулзах боломж олдсонгүй. Иймд шалгаруулалт явагдаж буй гэрийн хаяагаар харахад Цэенпилийн царай зүс гэрэлтэй, жавхаалаг, коммисын шалгалтийг амжилттай дууссан болох нь илт байсан тул буцаж эцэг эхэд нь шалгаруулалтыг саадгүй давч тэнцсэн баярт мэдээг дуулгасан. 8 дугаар Богд Жабзундамба хутагт түүхэн ёс заншил, уламжлалт арга билгийг тунгаан соёрхож Дайчин жонон вангийн хошууны эзэн Чингис хааны удам Боржигон овгийн тайж цагаан адуутын Наваанлувсангийн охин Цэенпилийн сахил хүртээн Гэнэнпил гэж буян хишгийн нэр хайрлаж цагаан дарь эх хэмээн өргөмжлөв.

Сонирхолтой нь Н.Гэнэнпилийн сүйт залуу Б.Лувсандамба нь энэ үед даншигийн наадмаас начин цол хүртсэн байна. Богд хааны бие чилээрхүү байсан учраас түүний бие асрах хатны ёс жаягт суралцан, бурхны ном уншин сурахад угийн сэргэлэн оюун ухаан төгс хатан амархан дадлагжин өөрийн байр сууриа эзэлж төлөвшиж байсныг дурсан ярьдаг. Н.Гэнэнпил хатан биеэ авч явах байдал, зан харилцааны соёл, уламжлалаа судлах зэрэгт Богдын лам хуварга, үйлчлүүлэгч нарын дэмжлэгтэйгээр чамбай түргэн суралцсан байдаг.

1921-1924 онд Монголын хэмжээт цаазат хаанаар өргөмжлөгдөж байгаад Оройн дээд Очирвань наймдугаар Богд Живзундамба хутагт 1924 оны 5 сарын 20-ны өдөр нирваан дүрийг үзүүллээ. Ийнхүү хатан Н.Гэнэнпил Богд хааны дэргэд харамсалтай нь удаагүй юм.Тэрээр Гэнэнпил хатантай жил гаруй хугацаанд хамт амьдарчээ. 19 настай Гэнэпил хатанг Жавзундамба хутагтын захисан ёсоор нүглийн нүднээс холдуулж ар гэрт нь 18 тэрэг ачаатай туслах лам хуврага нар хүргэж ирсэн байна.

Хошуу нутагтаа ирээд урьдын сүйт улсын начин Б.Лувсандамбатайгаа гэрлэж 2 охин, 1 хүү төрүүлж сайхан амьдраж байсан боловч цөвүүн цагийн шуурга Н.Гэнэнпил хатныг тойроогүй юм. Бүсгүй хүний гоо үзэсгэлэнд ид жагасдаг 30 насны босгон дээр түүнийг Богдын хатан нэрээр ард түмнээс өргөл барьц 150 төгрөг авсан, бурхны шашныг дэлгэрүүлэх ард олныг мунхруулахад идэвхтэй оролцсон хаад ноёдтой холбоо харилцаатай байсан зэрэг хилсээр гүтгэн буруутгасан байна.

Улмаар 1938 онд таван сартай бие давхар байхад нь Гэнэнпилийг аав Наваанлувсангийн хамт Хэнтий хойд Цогт-Өндөрт цаазлан хороожээ. Цагаатгах ажлыг удирдан зохион байгуулах комисс 1991 онд Н.Гэнэнпил хатны хэргийг цагаатгасан байна.

Гэнэнпил хатан нь маш төлөв даруу, дөлгөөн их ухаалагаас гадна гоо үзэсгэлэнтэй эмэгтэй байсан, тухайн үедээ л нутгийн залуусын нүд сэтгэлийг аргагүй л татдаг байсан. Түүний хатан болох нь хувь заяа төөрөг юм. Харин харамсалтайгаар бие давхар хатныг хэлмэгдүүлж хороосон нь тухайн үеийн нийгмийн бүдүүлэг хэлмэгдүүлэлт байлаа.” гэжээ.

Хатнаар өргөмжлөгдөх үедээ Лувсандамба хэмээх бөх нөхөртэй байсан гэдэг. Нутагтаа эргэж ирээд түүнтэй эргэн ханилж, Доржханд, Цэрмаа, Гантөмөр хэмээх 3 хүүхэд төрүүлжээ. Н.Гэнэнпил хатны том охин Доржханд Улаанбаатар хотод, харин дунд охин Цэрмаа бага залуу тэнгэрт хальсан бөгөөд Цэрмаагийн охин Цэрэнханд, түүний үр хүүхдүүд Ц.Алтангэрэл, Ц.Алтанхуяг, Ц.Алтангоо, Ц.Алтан-Од нар нь нутаг орондоо өрх бүл нэмж, сайн, сайхан амьдарч байгаа билээ.

Ганц хүү Гантөмөр нь Төв аймгийн Мөнгөнморьт суманд ажиллаж, амьдраж байсан мэдээ байдаг.

Эх сурвалж: "Их хатдын нутаг" Баяндуурлиг 2016 он номноос...

Зураг дээр: Халх Монгол хатан Сэцэн хан аймгийн Хөвчийн жонон вангийн хошуу одоогийн Хэнтий аймгийн Баян-Адарга сумын харьяат Гэнэнпил

2
таалагдаж байна

2
таалагдахгүй байна

Холбоотой мэдээлэл Бүгдийг үзэх

Сэтгэгдэл (-)

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд манай сайт хариуцлага хүлээхгүй болно. Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү!
0/1000
  • Зочин ×
    Хариулах ({[{ cmmnt.children.length }]})
    0/1000
    • Зочин {[{ childComment.ip_address }]} ×
      {[{ childComment.text }]}
      {[{ childComment.dislike_count }]}
    • Бусад сэтгэгдэл ()
  • Бусад сэтгэгдэл ()

Дуртай төрөл

Баян-Өлгий аймагт АИ92 бензиний үнэ 2230 төгрөг болж өсчээ

2021-07-31

Д.Амартүвшин: Хуулийн байгууллага эрх баригчдын эрхийг хамгаалдаг болчихоод байна

2021-07-31

ШАТАХУУНЫ ҮНИЙН ӨСӨЛТ ЦАГДААГИЙН БИЧЛЭГТ ДАРАГДААД ӨНГӨРЛӨӨ

2021-07-30

С.Амарсайхан: Төр оролцож, ачаа тээврээ татан авах болно

2021-07-30

“Монгол Ураниум Ресурс” эргэлзээ төрүүлж байна гэв

2021-07-30

Монгол Улс БНХАУ-аас шатахуун импортлоно, үнийн зөрүү гарахгүй

2021-07-29

​ОХУ АИ-95, АИ-98 бензиний экспортоо есдүгээр сарын 1-н хүртэл хязгаарлахаар шийдвэрлэжээ

2021-07-29

ГХЯ: Монгол Улс, БНХАУ нүүрсний экспорт нэмэгдүүлэхээр тохиролцлоо

2021-07-29

Хурандаа Д.Манлайбаатар: Цагдаа иргэнийг зодсон хэргийг бид хоёр жилийн дараа цахим орчинд ил болохоор нь л мэдлээ

2021-07-30
4:41

Хятадын Коммунист Намын (ХКН) 100 жилийн ойг тохиолдуулан “Эх хэлээ аваръя!” хөдөлгөөн эхлүүлжээ

2021-07-26
4:31

Ховд аймагт нүүдлийн аялал жуулчлын цогцолбор байгуулагдана

2021-07-22

О.Осоржаамаа: Миний амьдралаар долоо хоног амьдарч үзээгүй байж...

2021-07-20

Улаанбаатарт 510, орон нутагт 776 тохиолдол батлагдаж, зургаан иргэн нас баржээ

2021-07-31

Канад улсаас хүчилтөрөгч, дексаметазон нийлүүлэв

2021-07-30

ЭМЯ: 1294 тохиолдол бүртгэгдлээ

2021-07-30

Өнгөрсөн 24 цагт 1231 хүнээс халдвар илэрч, зургаан хүн нас баржээ

2021-07-29

Хүүхэддээ байнга хэлэх хэрэгтэй үгс

2021-07-27

Япон хүмүүжил: Эх үрийн нандин холбоог хадгалахын тулд хийж болох ба болохгүй 7 зүйл

2021-07-23

Хүүхэд яагаад орондоо шээдэг вэ?

2021-07-15

Магтаал халимыг ч бүжиглүүлж чаддаг. Хүүхдээ Магтах уу? Урамшуулах уу?

2021-07-06

Машины үнэ 2-3 сая төгрөгөөр нэмэгдсэн шалтгаан ийм ажээ

2021-07-30

Шинэлэг санал, санаачилга бүхий төсөлд санхүүгийн буцалтгүй дэмжлэг олгоно

2021-07-29

ААН-үүд шатахууны үнэ нэмэх хүсэлтээ өгчээ

2021-07-29

Кофены үнэ түүхэнд байгаагүйгээр өсжээ

2021-07-28

ОХУ-д суралцдаг оюутнуудын анхааралд

2021-07-30

ЭЕШ-ын шалгуулагчдын анхааралд

2021-07-30

Танхимын хичээлээс татгалзах боломжийг олгоно

2021-07-29

"Вакцин хийлгэсэн ахлах ангийн хүүхдүүдийг танхимаар хичээллүүлэхээр төлөвлөж байна" гэв

2021-07-24

CAAK ӨНЦӨГ: Сэтгэл гутрал хэмээх бидний чимээгүй дайсан

2021-05-19

CAAK ӨНЦӨГ: Орос болон барууны орнуудын вакцины ялгаа юу вэ?

2021-05-12

CAAK ӨНЦӨГ: Ардчилал үнэхээр хамгийн сайн засаглалын хэлбэр мөн үү?

2021-05-05

CAAK ӨНЦӨГ: Вакцины дайнд ОХУ, Хятад хоёр ялалт байгууллаа

2021-04-28

ХААН Банкны 30 жилийн ойн талархлын бэлэг iPhone 12 гар утасны эзэд ням гарагт тодорно

2021-07-30

Голомт банк ВорлдБизнес Капитал (WBC)-тай 2 дахь удаагийн урт хугацааны санхүүжилтийн гэрээг амжилттай байгууллаа

2021-07-28

ТАЛАРХАЛ ДҮҮРЭН ТОКИО-2020: ХААН Банкны талархлын бэлгийг авах эхний 30 харилцагчийн нэрс тодорлоо

2021-07-26

“5 жил, 5 азтан” урамшуулалт хөтөлбөрийн азтанууд тодорлоо

2021-07-24

Акира Куросава: Өөдрөг явах гутрангуй байхаас зовлон ихтэй

2021-07-30

Варшавын гэрээний байгууллагад Хятад ажиглагч явсан сонин түүх

2021-07-30

Д.Ухаанзаяа: Би лам биш

2021-07-29

Ковидын карантинаар ч хар тамхины наймаа “амардаггүй”

2021-07-29

ХЗДХ-ийн сайд Х.Нямбаатарыг ёс зүйн хариуцлага хүлээж огцрохыг шаарджээ

2021-07-31

Монгол Улс, БНХАУ хооронд цар тахалтай тэмцэх хамтын ажиллагааг бэхжүүлэх тухай хамтарсан мэдэгдэл

2021-07-30

У.Загдцэсэм: Монгол Японы улс төрийн харилцаа идэвхжиж байна

2021-07-30

Л.Оюун-Эрдэнэ: Олон үйл явдал давхацсан, өргөн цар хүрээтэй айлчлал боллоо

2021-07-29

Хятадын тэрбумтан 18 жилийн ял авлаа

2021-07-29

БНАСАУ-д тулгарсан хүндрэлийг дайны байдалтай зүйрлэв

2021-07-29

Жо Байден дайн гарахад хүргэж болзошгүйг санууллаа

2021-07-29

“Facebook” өсвөр насны хүүхдүүд рүү чиглэсэн зар сурталчилгааг хориглоно

2021-07-29

Солонгосын телевиз Итали улсыг Пиццатай зүйрлсэндээ уучлалт гуйжээ

2021-07-30

Жан Юфей Токиогийн олимпоос хоёр алт, нэг мөнгөн медаль хүртжээ

2021-07-30

Мадина Таймазова: Зөвшөөрөгдөөгүй мэх ашигласан ч шүүгч нар Японы бөхөд арга хэмжээ аваагүй

2021-07-30

Математикийн ухааны доктор​ Анна Кизенхофер дугуйн спортын ганцаарчилсан төрөлд түрүүллээ

2021-07-30

Диплом Подкаст: TomYo-ийн Стратеги хариуцсан захирал О. Энхжин

2021-06-23

"Zolo Show" подкаст - Ц. Баяр (TUUH.MN)

2021-06-14

Маркетинг Подкаст - МИШЭЭЛ СИТИ төслийн ахлах, Бизнес хөгжлийн захирал Ц. Будхүү

2021-06-11

"The mentor with Gankhuyag" подкаст: Монгол Улсын Соёлын элч, зураач С.Заяасайхан

2021-06-07

Эм, эмнэлгийн хэрэгслийг саадгүйгээр хил нэвтрүүлнэ

2021-07-29

ДЭМБ электрон тамхины тархалтыг хязгаарлахыг уриалав

2021-07-28

ГССҮТ: Нисдэг тэргээр эмнэлгийн яаралтай тусламжийг түргэн шуурхай үзүүлсээр байна

2021-07-28

Э.Дэлгэрзаяа: Толгой огцом эргэж тэнцвэр алдагдах нь чихний өвчлөлөөс шалтгаалдаг

2021-07-28

Аргагүйн эрхэнд Хойд мөсөн туйлд үлдсэн Монгол Банхарын түүх

2021-07-29

Цогт оо, чи бол бодит үлгэрлэл!

2021-07-27

Арчаатай эмэгтэй ба арчаагүй эмэгтэй

2021-07-27

Энтони Хопкинс: Хөгшчүүлд итгэ

2021-07-26

МАН-ыг тараах Ерөнхийлөгчийн захирамжийн тухай та ямар үзэл бодолтой байна вэ?

808

Коронавирусийн вакцинуудаас та алийг нь үр дүнтэй гэж бодож байна вэ?

1,577

Хэрэв та АНУ-ын иргэн байсан бол Ерөнхийлөгчийн сонгуульд хэнд саналаа өгөх вэ?

388

Засаглалын хамгийн төгс хэлбэр таны бодлоор юу вэ?

578