CAAK ӨНЦӨГ: Ардчилал үнэхээр хамгийн сайн засаглалын хэлбэр мөн үү?

CAAK ӨНЦӨГ: Ардчилал үнэхээр хамгийн сайн засаглалын хэлбэр мөн үү?

Эртний Грекээс гаралтай “демо” гэж ард түмэн, “крати” гэж засаг, ард түмэн засгийн эрхийг барина гэж энгийн сайхан ойлгогдоно. Яг энэ утгаар ардчилал тогтоосон нэг ч улс орон дэлхийн түүхэнд байхгүй бөгөөд бодит байдал дээр “демо-крати” буюу загвар үзүүлэнгийн засаглал болсон байдаг. Эртний Грекийн домгуудын адил. Энэ талаар өөрийн үзэл бодлыг урд нь олонтаа илэрхийлж өөрийн эрх ашгийг харсан олон хүний дургуйг хүргэсэн тул одоо дэлхийн агуу гүн ухаанчдын ардчиллын талаар юу гэж байсныг харуулж түүхийн цагийг сөхье.

Хамгийн анхны демократи буюу ардчилал эртний Грекээс эхтэй ба Афины ардчилал гэж явдаг. Афин нь Грекийн нийслэл бөгөөд 3000 жилийн түүхтэй дэлхийн хамгийн эртний хотуудын нэг. Барууны гүн ухааныг үндэслэгч Сократ, Платон, Аристотель, драмын суурийг тавигч Эсхил, Софокл, Еврипид нар бүгд тэндээс гаралтай. Сонирхолтой нь хүн төрөлхтөний агуу сэтгэгч гэгдэх Сократ, Платон, Аристотель нар ардчилалд нэн тааламжгүй хандаж байсан бөгөөд Платон ардчиллыг хамгийн ихээр үзэн ядаж, хамгийн муу засаглал гэж үздэг байжээ.

Тэгвэл Платоны 2500 жилийн өмнө бичсэн зүйлс өнөөдрийн дүр төрх яг дүрээрээ байгааг үзэхэд агуу хүн бол үнэхээр агуу л юм байна гэж өөрийн эрхгүй бодогдоно. Тэрээр:

Ардчиллын үед

Ард иргэд хуулийг сахиж дээдлэхээ болино,

Хаа сайгүй эдийн хэрэглээ тархана, дэлгэрнэ,

Хүмүүс бие биенээсээ хөндийрнө, хувиа хичээнэ,

Энэ бүх юм, туйлийн эрх чөлөө нь туйлийн боолчлол болж хувирна,

Олон нийтийн дураараа авирлах явдал хэн нэгний дураараа авирлах явдал болж хувирна

улмаар ардчилал өөрийн диалектик эсрэг байдал болох ДАРАНГУЙЛАЛД шилжинэ.

/Платон. “Улс”, наймдугаар ном/

“Төр засагтаа үнэнч ард иргэдийг ямар ч үнэ цэнгүй сайн дурын боолуудтай адил хог новштой хольж хаях мөртлөө захирагдагсдтай төстэй удирдагчдыг, удирдагчтай төстэй захирагдагсдыг өргөн магтан дуулах болно”.

“Залуучууд ахмадуудтай зэрэгцэж үзэл бодол, үйл хэргээр сөргөлдөх бөгөөд ахмадууд залуучуудыг дууриаж алиа салбадай шиг аашилж эхлэнэ”.

“Хүний дэргэдэх амьтад өөр хаанаас ч илүү эрх чөлөөг эдэлнэ ... нохой эзэн болно”.

Сүүлийн үгийг уншаад эх эцэг, ойр дотны хүмүүсээ тоодоггүй хэрнээ нохой муурандаа бүхий л анхаарлаа тавьдаг зарим барууныхан санагдана. Тэртээ хэдэн мянган жилийн өмнө гэхэд гайхалтай мэргэн хэлжээ.

Платоны тодорхойлсноор гаж буруу засаглал, нийгмийн тогтолцооны төрлүүд:

Тимократизм (нэр төр хөөгчдийн засаглал, ихэвчлэн цэргийн аристократи бөгөөд нэр хүндийн шалгуур өөр бөгөөд ард түмний төлөө биш, нэр төрийнхөө төлөө үзэлцэн тэмцэлдэнэ, төдөлгүй баяжиж, мөнгөөр ихэнх асуудлыг шийдэж олигарх болж хувирна),

Олигархизм (баячуудын засаглал, хөрөнгөтэй цөөхүүл ядуучуудыг захирна, баян ядуугийн ялгаа их, баячууд улам баян болсоор нэг өдөр ядуучууд баячуудыг авч хаяж ардчилал тогтооно),

Демократизм(ихэнхдээ боловсролгүй, ёс суртахуунгүй олонхийн засаглал, олигархизмаас муу тогтолцоо, эрх мэдлийн төлөө бусдыгаа удирдах хэд хэдэн демагогууд үзэлцэх ба бусдын гараар могой бариулж өрсөлдөгч нараа устгуулна, ард түмнийг зөв замаар авж явахын оронд өөрсдөө хэрэглээний дорд шуналд автагдана. Ийм демагогууд худлаа ярьна, хоёр нүүр гаргана, өдөөн хатгана, увайгүй үйлдэл хийнэ. Ингэсээр яваад эцэст хэн нэг нь бүрэн эрхээ тогтоож дарангуйлагч болж хувирна.)

Тиранизм (гэмт этгээдийн засаглал, нэг хүний хяналтгүй засаглал, энэ хамгийн муу засаглал бөгөөд дарангуйлагч зөвхөн өөртөө хэрэгтэй саарал хүмүүсээр хүрээлүүлж, өөртэй нь харьцуулж мэдэх ухаантай, чадалтай, авьяастай хүмүүсийг устгуулж эхлэнэ.)

Платон ингэж тодорхойлсон 4 засаглалын удаах нь урдхаасаа улам дордоно гэж тэмдэглэжээ.

Платон ардчилалыг таатай, олон төрлийн өнгө аястай боловч зохих удирдлага байхгүй, ард иргэдэд хуурамч ойлголт ноёрхож энэ нь улмаар ёс суртахууны гүнзгий доройтолд хүргэнэ гэж онцолжээ: “Танхай балмад явдлаа гэгээрэл гэнэ, замбараагүй байдлаа эрх чөлөө гэнэ, завхайрлаа гайхамшиг гэнэ, ичгүүргүй явдлаа эр зоригийн хэрэг гэнэ”

Платон: “Ардчилал бол хязгааргүй эрх чөлөөндөө согтууран мансуурч эсрэгээр дарангулайгчаа өөрөө төрүүлдэг нийгэм” гэж тодорхойлжээ. Дарангуйлагч ард түмний нэрийн өмнөөс улам их эрх мэдлийг шаардаж ноёрхлоо тогтооно гэнэ.

Яг ийм л үйл явдлууд эртний Грекэд шат дараалан өрнөж, нэгэнтээ хүчтэй, алдартай байсан улс гүрэн доройтоход хүрсэн түүхэн явдал болсон юм. Тэр үеийн ардчилсан Афинд 400 мянган хүнтэй байсан бөгөөд санал өгөх эрхтэй ердөө 30 мянган хүн байж, 7,5%. Яг бодит байдал дээр янз бүрийн хориг тогтоож 5% хүрэхгүй иргэд санал өгөх боломжтой байсан гэдгийг ардчиллын түүхчид өөрсдөө тэмпэглэжээ. Тэр үед бүх нийтээр сонгууль өгөх газар, тойрог гэж байгаагүй бөгөөд дээрхи 5%-д багтах сонгуулийн эрхтэй хүмүүсээс засаг төрийн асуудал гарахад нэг талбай дээр цугларч ваар саванд хоёр өөр өнгийн чулуу хувааж хийснээр шийдвэр гаргана. Талбай дээр цугларагсад ихэнх нь бие биеээ таньж мэдэхээс гадна сайндаа хүн амын 1% төлөөлдөг байсан байна. Ингэж бүх ард түмнээрээ засгийн эрхийг барьдаг байжээ.

Орчин үеийн ардчилсан засаглалын хувьд Афины ардчиллаас хол тасарсангүй. Ялгаа нь яг удирдаж байгаа хүмүүсийн тоо багасч, харин удирдаж байна гэж эндүүрдэг хүмүүсийн тоо ихэссэн болно. Америкийн эрдэмтэн Алмонд, Верб нарын судалснаар АНУ-д өнөөдөр хүн амын 1 хувь нь улс төрийн намд гишүүнээр элссэнээр, эсвэл үйлдвэрчний холбоо мэт бусад байгууллагад нэгдсэнээр 4 хувь л ямар нэгэн хэлбэрээр Төр засгийн шийдвэрт нөлөөлж байна гэнэ. Мөн бүх ард түмний нэртэй сонгууль өнөөдрийн хөрөнгөтний цөөхүүлийн засаглалыг сулруулахын оронд бүр эсрэгээр харин ч бэхжүүлж, учир нь ийм өргөн хэмжээний сонгуульд нэр дэвшиж, ялалт байгуулахын тулд их мөнгө шаардлагатай бөгөөд нэр дэвшигч өөрөө том хөрөнгөтөн эсвэл илүү хөрөнгөтний гар хөл байхаас өөр аргагүй нөхцөл бүрэлджээ.

6
таалагдаж байна

0
таалагдахгүй байна

Холбоотой мэдээлэл Бүгдийг үзэх

Сэтгэгдэл (-)

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд манай сайт хариуцлага хүлээхгүй болно. Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү!
0/1000
  • Зочин ×
    Хариулах ({[{ cmmnt.children.length }]})
    0/1000
    • Зочин {[{ childComment.ip_address }]} ×
      {[{ childComment.text }]}
      {[{ childComment.dislike_count }]}
    • Бусад сэтгэгдэл ()
  • Бусад сэтгэгдэл ()

Дуртай төрөл

УИХ-ын гишүүн Ш.АДЬШАА: Машины дугуй хагарч, замын хашлага мөргөсөн нь үнэн

2021-06-16

Нислэгийн шинэ чиглэл нээнэ

2021-06-16

Манлай баатар Ж.Дамдинсүрэнгийн мэндэлсний 150 жилийн ойг тэмдэглэнэ

2021-06-16

"Болор цом-38" яруу найргийн наадам тодорхойгүй хугацаагаар хойшлогдлоо

2021-06-16

Худалдаа үйлчилгээний байгууллагуудаар вакцин хийлгээгүй хүүхэд, өндөр настан, жирэмсэн эхчүүдийг явахгүй байхыг хүсэж байна

2021-06-16

ЭМЯ: Коронавирусийн 2395 тохиолдол бүртгэгдэж, есөн хүн нас барлаа

2021-06-16

​Ж.Сүхбаатар: Коронавирусийн үед уух Арбидол гэх эмийн үнэ тав дахин өссөн байна

2021-06-15

Б.УУГАНБАЯР: Амьжиргааны түвшин дээгүүр орлоготой иргэдийг эмчилгээний зардлаа өөрсдөө гаргах чиглэл өгч байна

2021-06-15

Олон "болохгүй"-н дунд өссөн хүүхэд амжилтанд хэзээ ч хүрэхгүй

2021-06-10

ЯАГААД хүүхдийг хэвтээгээр хөхүүлж болохгүй вэ?

2021-06-03

Хятад улс нэг өрх гурван хүүхэдтэй байхыг зөвшөөрчээ

2021-06-02

Хүүхдэдээ сайхан болон муухай сэтгэлийг хэрхэн тайлбарлах вэ?

2021-05-31

"Zolo Show" подкаст - Ц. Баяр (TUUH.MN)

2021-06-14

Маркетинг Подкаст - МИШЭЭЛ СИТИ төслийн ахлах, Бизнес хөгжлийн захирал Ц. Будхүү

2021-06-11

"The mentor with Gankhuyag" подкаст: Монгол Улсын Соёлын элч, зураач С.Заяасайхан

2021-06-07

СЭХЭЭТЭН ПОДКАСТ - Т.Алдарсайхан: Боломж, Хот төлөвлөлт, Үл хөдлөх хөрөнгө

2021-06-03

Израиль Газын зурваст агаараас цохилт үзүүллээ

2021-06-16

Жо Байдены гадаад бодлогын ололт В.Путинд ач холбогдолгүй

2021-06-16

Илон Маскын хэлсэн үг биткойны үнэ ханшийг өсгөв

2021-06-15

Энэтхэгт 11 настай хүү аймшигт хэрэг хийжээ

2021-06-14

CAAK ӨНЦӨГ: Сэтгэл гутрал хэмээх бидний чимээгүй дайсан

2021-05-19

CAAK ӨНЦӨГ: Орос болон барууны орнуудын вакцины ялгаа юу вэ?

2021-05-12

CAAK ӨНЦӨГ: Ардчилал үнэхээр хамгийн сайн засаглалын хэлбэр мөн үү?

2021-05-05

CAAK ӨНЦӨГ: Вакцины дайнд ОХУ, Хятад хоёр ялалт байгууллаа

2021-04-28

Шашин төрийг хослон баригч Наран гэрэлт Богд хааны сүүлчийн хатан Наваанлувсангийн Гэнэнпил

2021-06-16

Гольф хэмээх солиотой бизнес

2021-06-14

Д.Баярхүү: Ард түмэндээ дахиад гомдоорой!

2021-06-10

Судлаач Ганаа: Улс хийгээд Үндэсний сүйрлийн тухай...

2021-06-09
4:35

Нэн ховор эмийн ургамлуудыг биотехнологийн аргаар өсгөж байсан боловч цар тахлын улмаас төслийн санхүүжилтийг зогсоожээ

2021-06-14

АН-аас нэр дэвшигч энэ сонгуульд ТҮҮХЭН ДООД санал авсан нь бид бүгдэд амаргүй байна

2021-06-11
29:04

Эрх баригчид vs Сэтгүүлчид

2021-06-10

Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн санал хураалтын дүн

2021-06-09

Олон нийтийг хүссэнээрээ удирдах аргууд

2021-06-16

Цөвийн цагт амьтны үйл доройтсоноор халдварт нянгийн өвчин ихэд дэлгэрэх бөгөөд тэр цагт өөрийгөө болон бусдыг хамгаалж сэргийлэх нь чухал

2021-06-16

Хөгширсөн хойноо харамсаж болох үйлдлүүд

2021-06-16

Гуравхан сая хүнтэй ч 1.4 тэрбум хүнтэй Хятад гүрний халдварын хэмжээнд мөдхөн гүйцэх нь...

2021-06-16

АН-ын нэрийг дуудлагаар худалдчих

2021-06-16

Буцах сайд нарын сураг

2021-06-16

Д.Ганбат: Ардчилсан улс гэдэг нэр төдий үлдлээ

2021-06-15

Б.Баяраа: Үндсэн хуулийн Цэцийн сая гаргасан шийдвэр Ерөнхий сайд асан М.Энхсайхан, С.Баяр нарт шууд хамааралтай

2021-06-15

Газрын тосны экспорт 239 хувиар нэмэгдэв

2021-06-07

А.Б.Миллер: Хийн хоолойн салбарт ажиллах Монголын мэргэжилтнүүдийг бэлтгэх боломжтой

2021-06-03

125 га-д техникийн болон биологийн нөхөн сэргээлт хийхээр төлөвлөжээ

2021-06-02

Өмнөговь болон Дорноговь аймагт уул уурхайн үйл ажиллагаа эрхэлж буй ААН-үүд ажилтнуудынхаа ээлжийг хэрхэн солих вэ?

2021-05-22

ЭЕШ-д 800 оноо авсан сурагчдад тэтгэлэг олгоно

2021-06-16

Хүүхдийн сурлага, хүмүүжлийн ажилд жигд анхаарах цаг болжээ

2021-06-16

Монгол-Германы хамтарсан их сургуулийн дотуур байрны барилгын явц 80 хувьтай байна

2021-06-15

Бүгд найрамдах Польш Улсад бакалавр, магистрын хөтөлбөрт суралцуулах сонгон шалгаруулалт зарлагдлаа

2021-06-15

Допингийн асуудалд холбогдсон Э.Оюунболдын гомдлыг АТГ-аас хаажээ

2021-06-15

МҮБХ: Н.Батсуурь, Э.Оюунболд, Р.Пүрэвдагва, Б.Бат-Орших, Д.Цэрэнтогтох нарыг 100 жилийн ойн баяр наадамд барилдах санаа, зорилго агуулахгүй байхыг уриалъя

2021-06-15

Допинг илэрсэн бөхийн барилдах эрхийг дөрвөн жил хүртэлх хугацаагаар хасна

2021-06-15

МҮБХ: 40 бөхөөс допингийн шинжилгээ авахыг хүсжээ

2021-06-14

ХААН Банк сан нийгэмд гэрэл түгээсээр 14 дэх жилтэйгээ золголоо

2021-06-16

ХААН Банкны Юнионпэй картаараа худалдан авалт хийж, 250 мянга хүртэлх төгрөгийн урамшуулал аваарай

2021-06-15

SocialPay үнэнч хэрэглэгчдэдээ зориулан “SocialPay Loves Coffee” урамшууллын аяныг эхлүүллээ

2021-06-14

7-17 насны хүүхэд залууст зориулсан Junior багц бүтээгдэхүүн: Санхүүгийн аялал үргэлжилсээр

2021-06-14

О.Чулуунбилэг: Монголчууд аа, Венесуэлийн хомсдолын коммунизмд тавтай морил л гэж хэлье

2021-06-16

Монгол Улс ирэх сарын 1-нээс жуулчдыг тусгаарлахгүйгээр аялуулна

2021-06-15

Үнэнийг нуусан сонгуулийн дараа үнийн өсөлтөөр “бэлэг” барих нь

2021-06-14

НДШ-ийг 2 хувиар бууруулах тухай хуулийн төслийг эцэслэн баталлаа

2021-06-11

Гутранги байж, шинэ зүйл сурахаас зайлсхийснээр тархи аажим зэвэрдэг

2021-06-16

Хэвтүүлэн эмчлэх тусламж, үйлчилгээний зардлыг ЭМД-ын сангаас санхүүжүүлнэ

2021-06-16

Григорийн тооллоор хавар дуусаагүй байна...

2021-06-15

Зуны улиралд ходоодны галын илчид тохируулан шингэхэд хялбар хоол унд хэрэглэх хэрэгтэй

2021-06-15

МАН-ыг тараах Ерөнхийлөгчийн захирамжийн тухай та ямар үзэл бодолтой байна вэ?

742

Коронавирусийн вакцинуудаас та алийг нь үр дүнтэй гэж бодож байна вэ?

1,545

Хэрэв та АНУ-ын иргэн байсан бол Ерөнхийлөгчийн сонгуульд хэнд саналаа өгөх вэ?

380

Засаглалын хамгийн төгс хэлбэр таны бодлоор юу вэ?

564