CAAK ӨНЦӨГ: Ардчилал үнэхээр хамгийн сайн засаглалын хэлбэр мөн үү?

CAAK ӨНЦӨГ: Ардчилал үнэхээр хамгийн сайн засаглалын хэлбэр мөн үү?

Эртний Грекээс гаралтай “демо” гэж ард түмэн, “крати” гэж засаг, ард түмэн засгийн эрхийг барина гэж энгийн сайхан ойлгогдоно. Яг энэ утгаар ардчилал тогтоосон нэг ч улс орон дэлхийн түүхэнд байхгүй бөгөөд бодит байдал дээр “демо-крати” буюу загвар үзүүлэнгийн засаглал болсон байдаг. Эртний Грекийн домгуудын адил. Энэ талаар өөрийн үзэл бодлыг урд нь олонтаа илэрхийлж өөрийн эрх ашгийг харсан олон хүний дургуйг хүргэсэн тул одоо дэлхийн агуу гүн ухаанчдын ардчиллын талаар юу гэж байсныг харуулж түүхийн цагийг сөхье.

Хамгийн анхны демократи буюу ардчилал эртний Грекээс эхтэй ба Афины ардчилал гэж явдаг. Афин нь Грекийн нийслэл бөгөөд 3000 жилийн түүхтэй дэлхийн хамгийн эртний хотуудын нэг. Барууны гүн ухааныг үндэслэгч Сократ, Платон, Аристотель, драмын суурийг тавигч Эсхил, Софокл, Еврипид нар бүгд тэндээс гаралтай. Сонирхолтой нь хүн төрөлхтөний агуу сэтгэгч гэгдэх Сократ, Платон, Аристотель нар ардчилалд нэн тааламжгүй хандаж байсан бөгөөд Платон ардчиллыг хамгийн ихээр үзэн ядаж, хамгийн муу засаглал гэж үздэг байжээ.

Тэгвэл Платоны 2500 жилийн өмнө бичсэн зүйлс өнөөдрийн дүр төрх яг дүрээрээ байгааг үзэхэд агуу хүн бол үнэхээр агуу л юм байна гэж өөрийн эрхгүй бодогдоно. Тэрээр:

Ардчиллын үед

Ард иргэд хуулийг сахиж дээдлэхээ болино,

Хаа сайгүй эдийн хэрэглээ тархана, дэлгэрнэ,

Хүмүүс бие биенээсээ хөндийрнө, хувиа хичээнэ,

Энэ бүх юм, туйлийн эрх чөлөө нь туйлийн боолчлол болж хувирна,

Олон нийтийн дураараа авирлах явдал хэн нэгний дураараа авирлах явдал болж хувирна

улмаар ардчилал өөрийн диалектик эсрэг байдал болох ДАРАНГУЙЛАЛД шилжинэ.

/Платон. “Улс”, наймдугаар ном/

“Төр засагтаа үнэнч ард иргэдийг ямар ч үнэ цэнгүй сайн дурын боолуудтай адил хог новштой хольж хаях мөртлөө захирагдагсдтай төстэй удирдагчдыг, удирдагчтай төстэй захирагдагсдыг өргөн магтан дуулах болно”.

“Залуучууд ахмадуудтай зэрэгцэж үзэл бодол, үйл хэргээр сөргөлдөх бөгөөд ахмадууд залуучуудыг дууриаж алиа салбадай шиг аашилж эхлэнэ”.

“Хүний дэргэдэх амьтад өөр хаанаас ч илүү эрх чөлөөг эдэлнэ ... нохой эзэн болно”.

Сүүлийн үгийг уншаад эх эцэг, ойр дотны хүмүүсээ тоодоггүй хэрнээ нохой муурандаа бүхий л анхаарлаа тавьдаг зарим барууныхан санагдана. Тэртээ хэдэн мянган жилийн өмнө гэхэд гайхалтай мэргэн хэлжээ.

Платоны тодорхойлсноор гаж буруу засаглал, нийгмийн тогтолцооны төрлүүд:

Тимократизм (нэр төр хөөгчдийн засаглал, ихэвчлэн цэргийн аристократи бөгөөд нэр хүндийн шалгуур өөр бөгөөд ард түмний төлөө биш, нэр төрийнхөө төлөө үзэлцэн тэмцэлдэнэ, төдөлгүй баяжиж, мөнгөөр ихэнх асуудлыг шийдэж олигарх болж хувирна),

Олигархизм (баячуудын засаглал, хөрөнгөтэй цөөхүүл ядуучуудыг захирна, баян ядуугийн ялгаа их, баячууд улам баян болсоор нэг өдөр ядуучууд баячуудыг авч хаяж ардчилал тогтооно),

Демократизм(ихэнхдээ боловсролгүй, ёс суртахуунгүй олонхийн засаглал, олигархизмаас муу тогтолцоо, эрх мэдлийн төлөө бусдыгаа удирдах хэд хэдэн демагогууд үзэлцэх ба бусдын гараар могой бариулж өрсөлдөгч нараа устгуулна, ард түмнийг зөв замаар авж явахын оронд өөрсдөө хэрэглээний дорд шуналд автагдана. Ийм демагогууд худлаа ярьна, хоёр нүүр гаргана, өдөөн хатгана, увайгүй үйлдэл хийнэ. Ингэсээр яваад эцэст хэн нэг нь бүрэн эрхээ тогтоож дарангуйлагч болж хувирна.)

Тиранизм (гэмт этгээдийн засаглал, нэг хүний хяналтгүй засаглал, энэ хамгийн муу засаглал бөгөөд дарангуйлагч зөвхөн өөртөө хэрэгтэй саарал хүмүүсээр хүрээлүүлж, өөртэй нь харьцуулж мэдэх ухаантай, чадалтай, авьяастай хүмүүсийг устгуулж эхлэнэ.)

Платон ингэж тодорхойлсон 4 засаглалын удаах нь урдхаасаа улам дордоно гэж тэмдэглэжээ.

Платон ардчилалыг таатай, олон төрлийн өнгө аястай боловч зохих удирдлага байхгүй, ард иргэдэд хуурамч ойлголт ноёрхож энэ нь улмаар ёс суртахууны гүнзгий доройтолд хүргэнэ гэж онцолжээ: “Танхай балмад явдлаа гэгээрэл гэнэ, замбараагүй байдлаа эрх чөлөө гэнэ, завхайрлаа гайхамшиг гэнэ, ичгүүргүй явдлаа эр зоригийн хэрэг гэнэ”

Платон: “Ардчилал бол хязгааргүй эрх чөлөөндөө согтууран мансуурч эсрэгээр дарангулайгчаа өөрөө төрүүлдэг нийгэм” гэж тодорхойлжээ. Дарангуйлагч ард түмний нэрийн өмнөөс улам их эрх мэдлийг шаардаж ноёрхлоо тогтооно гэнэ.

Яг ийм л үйл явдлууд эртний Грекэд шат дараалан өрнөж, нэгэнтээ хүчтэй, алдартай байсан улс гүрэн доройтоход хүрсэн түүхэн явдал болсон юм. Тэр үеийн ардчилсан Афинд 400 мянган хүнтэй байсан бөгөөд санал өгөх эрхтэй ердөө 30 мянган хүн байж, 7,5%. Яг бодит байдал дээр янз бүрийн хориг тогтоож 5% хүрэхгүй иргэд санал өгөх боломжтой байсан гэдгийг ардчиллын түүхчид өөрсдөө тэмпэглэжээ. Тэр үед бүх нийтээр сонгууль өгөх газар, тойрог гэж байгаагүй бөгөөд дээрхи 5%-д багтах сонгуулийн эрхтэй хүмүүсээс засаг төрийн асуудал гарахад нэг талбай дээр цугларч ваар саванд хоёр өөр өнгийн чулуу хувааж хийснээр шийдвэр гаргана. Талбай дээр цугларагсад ихэнх нь бие биеээ таньж мэдэхээс гадна сайндаа хүн амын 1% төлөөлдөг байсан байна. Ингэж бүх ард түмнээрээ засгийн эрхийг барьдаг байжээ.

Орчин үеийн ардчилсан засаглалын хувьд Афины ардчиллаас хол тасарсангүй. Ялгаа нь яг удирдаж байгаа хүмүүсийн тоо багасч, харин удирдаж байна гэж эндүүрдэг хүмүүсийн тоо ихэссэн болно. Америкийн эрдэмтэн Алмонд, Верб нарын судалснаар АНУ-д өнөөдөр хүн амын 1 хувь нь улс төрийн намд гишүүнээр элссэнээр, эсвэл үйлдвэрчний холбоо мэт бусад байгууллагад нэгдсэнээр 4 хувь л ямар нэгэн хэлбэрээр Төр засгийн шийдвэрт нөлөөлж байна гэнэ. Мөн бүх ард түмний нэртэй сонгууль өнөөдрийн хөрөнгөтний цөөхүүлийн засаглалыг сулруулахын оронд бүр эсрэгээр харин ч бэхжүүлж, учир нь ийм өргөн хэмжээний сонгуульд нэр дэвшиж, ялалт байгуулахын тулд их мөнгө шаардлагатай бөгөөд нэр дэвшигч өөрөө том хөрөнгөтөн эсвэл илүү хөрөнгөтний гар хөл байхаас өөр аргагүй нөхцөл бүрэлджээ.

8
таалагдаж байна

0
таалагдахгүй байна

Холбоотой мэдээлэл Бүгдийг үзэх

Сэтгэгдэл (-)

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд манай сайт хариуцлага хүлээхгүй болно. Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү!
0/1000
  • Зочин ×
    Хариулах ({[{ cmmnt.children.length }]})
    0/1000
    • Зочин {[{ childComment.ip_address }]} ×
      {[{ childComment.text }]}
      {[{ childComment.dislike_count }]}
    • Бусад сэтгэгдэл ()
  • Бусад сэтгэгдэл ()

Дуртай төрөл

ХААН Банкны 30 жилийн ойн талархлын бэлэг iPhone 12 гар утасны эзэд ням гарагт тодорно

2021-07-30

Голомт банк ВорлдБизнес Капитал (WBC)-тай 2 дахь удаагийн урт хугацааны санхүүжилтийн гэрээг амжилттай байгууллаа

2021-07-28

ТАЛАРХАЛ ДҮҮРЭН ТОКИО-2020: ХААН Банкны талархлын бэлгийг авах эхний 30 харилцагчийн нэрс тодорлоо

2021-07-26

“5 жил, 5 азтан” урамшуулалт хөтөлбөрийн азтанууд тодорлоо

2021-07-24

CAAK ӨНЦӨГ: Сэтгэл гутрал хэмээх бидний чимээгүй дайсан

2021-05-19

CAAK ӨНЦӨГ: Орос болон барууны орнуудын вакцины ялгаа юу вэ?

2021-05-12

CAAK ӨНЦӨГ: Ардчилал үнэхээр хамгийн сайн засаглалын хэлбэр мөн үү?

2021-05-05

CAAK ӨНЦӨГ: Вакцины дайнд ОХУ, Хятад хоёр ялалт байгууллаа

2021-04-28

Диплом Подкаст: TomYo-ийн Стратеги хариуцсан захирал О. Энхжин

2021-06-23

"Zolo Show" подкаст - Ц. Баяр (TUUH.MN)

2021-06-14

Маркетинг Подкаст - МИШЭЭЛ СИТИ төслийн ахлах, Бизнес хөгжлийн захирал Ц. Будхүү

2021-06-11

"The mentor with Gankhuyag" подкаст: Монгол Улсын Соёлын элч, зураач С.Заяасайхан

2021-06-07

Машины үнэ 2-3 сая төгрөгөөр нэмэгдсэн шалтгаан ийм ажээ

2021-07-30

Шинэлэг санал, санаачилга бүхий төсөлд санхүүгийн буцалтгүй дэмжлэг олгоно

2021-07-29

ААН-үүд шатахууны үнэ нэмэх хүсэлтээ өгчээ

2021-07-29

Кофены үнэ түүхэнд байгаагүйгээр өсжээ

2021-07-28

Тапан Мишра: Хүн амынхаа 60.1 хувийг вакцинжуулсан нь өндөр амжилт

2021-07-31

Баян-Өлгий аймагт АИ92 бензиний үнэ 2230 төгрөг болж өсчээ

2021-07-31

Д.Амартүвшин: Хуулийн байгууллага эрх баригчдын эрхийг хамгаалдаг болчихоод байна

2021-07-31

ШАТАХУУНЫ ҮНИЙН ӨСӨЛТ ЦАГДААГИЙН БИЧЛЭГТ ДАРАГДААД ӨНГӨРЛӨӨ

2021-07-30

ХЗДХ-ийн сайд Х.Нямбаатарыг ёс зүйн хариуцлага хүлээж огцрохыг шаарджээ

2021-07-31

Монгол Улс, БНХАУ хооронд цар тахалтай тэмцэх хамтын ажиллагааг бэхжүүлэх тухай хамтарсан мэдэгдэл

2021-07-30

У.Загдцэсэм: Монгол Японы улс төрийн харилцаа идэвхжиж байна

2021-07-30

Л.Оюун-Эрдэнэ: Олон үйл явдал давхацсан, өргөн цар хүрээтэй айлчлал боллоо

2021-07-29

Хүүхэддээ байнга хэлэх хэрэгтэй үгс

2021-07-27

Япон хүмүүжил: Эх үрийн нандин холбоог хадгалахын тулд хийж болох ба болохгүй 7 зүйл

2021-07-23

Хүүхэд яагаад орондоо шээдэг вэ?

2021-07-15

Магтаал халимыг ч бүжиглүүлж чаддаг. Хүүхдээ Магтах уу? Урамшуулах уу?

2021-07-06

Эм, эмнэлгийн хэрэгслийг саадгүйгээр хил нэвтрүүлнэ

2021-07-29

ДЭМБ электрон тамхины тархалтыг хязгаарлахыг уриалав

2021-07-28

ГССҮТ: Нисдэг тэргээр эмнэлгийн яаралтай тусламжийг түргэн шуурхай үзүүлсээр байна

2021-07-28

Э.Дэлгэрзаяа: Толгой огцом эргэж тэнцвэр алдагдах нь чихний өвчлөлөөс шалтгаалдаг

2021-07-28

Аргагүйн эрхэнд Хойд мөсөн туйлд үлдсэн Монгол Банхарын түүх

2021-07-29

Цогт оо, чи бол бодит үлгэрлэл!

2021-07-27

Арчаатай эмэгтэй ба арчаагүй эмэгтэй

2021-07-27

Энтони Хопкинс: Хөгшчүүлд итгэ

2021-07-26

Х.Болдбаатар: Манай тамирчдаас эмнэлгийн тусламж аваагүй хүн байхгүй

2021-07-31

Солонгосын телевиз Итали улсыг Пиццатай зүйрлсэндээ уучлалт гуйжээ

2021-07-30

Жан Юфей Токиогийн олимпоос хоёр алт, нэг мөнгөн медаль хүртжээ

2021-07-30

Мадина Таймазова: Зөвшөөрөгдөөгүй мэх ашигласан ч шүүгч нар Японы бөхөд арга хэмжээ аваагүй

2021-07-30

“Монгол Ураниум Ресурс” эргэлзээ төрүүлж байна гэв

2021-07-30

Монгол Улс БНХАУ-аас шатахуун импортлоно, үнийн зөрүү гарахгүй

2021-07-29

​ОХУ АИ-95, АИ-98 бензиний экспортоо есдүгээр сарын 1-н хүртэл хязгаарлахаар шийдвэрлэжээ

2021-07-29

ГХЯ: Монгол Улс, БНХАУ нүүрсний экспорт нэмэгдүүлэхээр тохиролцлоо

2021-07-29

Хурандаа Д.Манлайбаатар: Цагдаа иргэнийг зодсон хэргийг бид хоёр жилийн дараа цахим орчинд ил болохоор нь л мэдлээ

2021-07-30
4:41

Хятадын Коммунист Намын (ХКН) 100 жилийн ойг тохиолдуулан “Эх хэлээ аваръя!” хөдөлгөөн эхлүүлжээ

2021-07-26
4:31

Ховд аймагт нүүдлийн аялал жуулчлын цогцолбор байгуулагдана

2021-07-22

О.Осоржаамаа: Миний амьдралаар долоо хоног амьдарч үзээгүй байж...

2021-07-20

ОХУ-д суралцдаг оюутнуудын анхааралд

2021-07-30

ЭЕШ-ын шалгуулагчдын анхааралд

2021-07-30

Танхимын хичээлээс татгалзах боломжийг олгоно

2021-07-29

"Вакцин хийлгэсэн ахлах ангийн хүүхдүүдийг танхимаар хичээллүүлэхээр төлөвлөж байна" гэв

2021-07-24

“Нэртэй сургуульд орсны дараа хүмүүсийн хоорондын ялгаа хүн-нохойны ялгаанаас ч их байдгийг ойлголоо”

2021-07-31

Акира Куросава: Өөдрөг явах гутрангуй байхаас зовлон ихтэй

2021-07-30

Варшавын гэрээний байгууллагад Хятад ажиглагч явсан сонин түүх

2021-07-30

Д.Ухаанзаяа: Би лам биш

2021-07-29

Улаанбаатарт 510, орон нутагт 776 тохиолдол батлагдаж, зургаан иргэн нас баржээ

2021-07-31

Канад улсаас хүчилтөрөгч, дексаметазон нийлүүлэв

2021-07-30

ЭМЯ: 1294 тохиолдол бүртгэгдлээ

2021-07-30

Өнгөрсөн 24 цагт 1231 хүнээс халдвар илэрч, зургаан хүн нас баржээ

2021-07-29

Хятадын тэрбумтан 18 жилийн ял авлаа

2021-07-29

БНАСАУ-д тулгарсан хүндрэлийг дайны байдалтай зүйрлэв

2021-07-29

Жо Байден дайн гарахад хүргэж болзошгүйг санууллаа

2021-07-29

“Facebook” өсвөр насны хүүхдүүд рүү чиглэсэн зар сурталчилгааг хориглоно

2021-07-29

МАН-ыг тараах Ерөнхийлөгчийн захирамжийн тухай та ямар үзэл бодолтой байна вэ?

808

Коронавирусийн вакцинуудаас та алийг нь үр дүнтэй гэж бодож байна вэ?

1,577

Хэрэв та АНУ-ын иргэн байсан бол Ерөнхийлөгчийн сонгуульд хэнд саналаа өгөх вэ?

388

Засаглалын хамгийн төгс хэлбэр таны бодлоор юу вэ?

578