CAAK ӨНЦӨГ: Ардчилал үнэхээр хамгийн сайн засаглалын хэлбэр мөн үү?

CAAK ӨНЦӨГ: Ардчилал үнэхээр хамгийн сайн засаглалын хэлбэр мөн үү?

Эртний Грекээс гаралтай “демо” гэж ард түмэн, “крати” гэж засаг, ард түмэн засгийн эрхийг барина гэж энгийн сайхан ойлгогдоно. Яг энэ утгаар ардчилал тогтоосон нэг ч улс орон дэлхийн түүхэнд байхгүй бөгөөд бодит байдал дээр “демо-крати” буюу загвар үзүүлэнгийн засаглал болсон байдаг. Эртний Грекийн домгуудын адил. Энэ талаар өөрийн үзэл бодлыг урд нь олонтаа илэрхийлж өөрийн эрх ашгийг харсан олон хүний дургуйг хүргэсэн тул одоо дэлхийн агуу гүн ухаанчдын ардчиллын талаар юу гэж байсныг харуулж түүхийн цагийг сөхье.

Хамгийн анхны демократи буюу ардчилал эртний Грекээс эхтэй ба Афины ардчилал гэж явдаг. Афин нь Грекийн нийслэл бөгөөд 3000 жилийн түүхтэй дэлхийн хамгийн эртний хотуудын нэг. Барууны гүн ухааныг үндэслэгч Сократ, Платон, Аристотель, драмын суурийг тавигч Эсхил, Софокл, Еврипид нар бүгд тэндээс гаралтай. Сонирхолтой нь хүн төрөлхтөний агуу сэтгэгч гэгдэх Сократ, Платон, Аристотель нар ардчилалд нэн тааламжгүй хандаж байсан бөгөөд Платон ардчиллыг хамгийн ихээр үзэн ядаж, хамгийн муу засаглал гэж үздэг байжээ.

Тэгвэл Платоны 2500 жилийн өмнө бичсэн зүйлс өнөөдрийн дүр төрх яг дүрээрээ байгааг үзэхэд агуу хүн бол үнэхээр агуу л юм байна гэж өөрийн эрхгүй бодогдоно. Тэрээр:

Ардчиллын үед

Ард иргэд хуулийг сахиж дээдлэхээ болино,

Хаа сайгүй эдийн хэрэглээ тархана, дэлгэрнэ,

Хүмүүс бие биенээсээ хөндийрнө, хувиа хичээнэ,

Энэ бүх юм, туйлийн эрх чөлөө нь туйлийн боолчлол болж хувирна,

Олон нийтийн дураараа авирлах явдал хэн нэгний дураараа авирлах явдал болж хувирна

улмаар ардчилал өөрийн диалектик эсрэг байдал болох ДАРАНГУЙЛАЛД шилжинэ.

/Платон. “Улс”, наймдугаар ном/

“Төр засагтаа үнэнч ард иргэдийг ямар ч үнэ цэнгүй сайн дурын боолуудтай адил хог новштой хольж хаях мөртлөө захирагдагсдтай төстэй удирдагчдыг, удирдагчтай төстэй захирагдагсдыг өргөн магтан дуулах болно”.

“Залуучууд ахмадуудтай зэрэгцэж үзэл бодол, үйл хэргээр сөргөлдөх бөгөөд ахмадууд залуучуудыг дууриаж алиа салбадай шиг аашилж эхлэнэ”.

“Хүний дэргэдэх амьтад өөр хаанаас ч илүү эрх чөлөөг эдэлнэ ... нохой эзэн болно”.

Сүүлийн үгийг уншаад эх эцэг, ойр дотны хүмүүсээ тоодоггүй хэрнээ нохой муурандаа бүхий л анхаарлаа тавьдаг зарим барууныхан санагдана. Тэртээ хэдэн мянган жилийн өмнө гэхэд гайхалтай мэргэн хэлжээ.

Платоны тодорхойлсноор гаж буруу засаглал, нийгмийн тогтолцооны төрлүүд:

Тимократизм (нэр төр хөөгчдийн засаглал, ихэвчлэн цэргийн аристократи бөгөөд нэр хүндийн шалгуур өөр бөгөөд ард түмний төлөө биш, нэр төрийнхөө төлөө үзэлцэн тэмцэлдэнэ, төдөлгүй баяжиж, мөнгөөр ихэнх асуудлыг шийдэж олигарх болж хувирна),

Олигархизм (баячуудын засаглал, хөрөнгөтэй цөөхүүл ядуучуудыг захирна, баян ядуугийн ялгаа их, баячууд улам баян болсоор нэг өдөр ядуучууд баячуудыг авч хаяж ардчилал тогтооно),

Демократизм(ихэнхдээ боловсролгүй, ёс суртахуунгүй олонхийн засаглал, олигархизмаас муу тогтолцоо, эрх мэдлийн төлөө бусдыгаа удирдах хэд хэдэн демагогууд үзэлцэх ба бусдын гараар могой бариулж өрсөлдөгч нараа устгуулна, ард түмнийг зөв замаар авж явахын оронд өөрсдөө хэрэглээний дорд шуналд автагдана. Ийм демагогууд худлаа ярьна, хоёр нүүр гаргана, өдөөн хатгана, увайгүй үйлдэл хийнэ. Ингэсээр яваад эцэст хэн нэг нь бүрэн эрхээ тогтоож дарангуйлагч болж хувирна.)

Тиранизм (гэмт этгээдийн засаглал, нэг хүний хяналтгүй засаглал, энэ хамгийн муу засаглал бөгөөд дарангуйлагч зөвхөн өөртөө хэрэгтэй саарал хүмүүсээр хүрээлүүлж, өөртэй нь харьцуулж мэдэх ухаантай, чадалтай, авьяастай хүмүүсийг устгуулж эхлэнэ.)

Платон ингэж тодорхойлсон 4 засаглалын удаах нь урдхаасаа улам дордоно гэж тэмдэглэжээ.

Платон ардчилалыг таатай, олон төрлийн өнгө аястай боловч зохих удирдлага байхгүй, ард иргэдэд хуурамч ойлголт ноёрхож энэ нь улмаар ёс суртахууны гүнзгий доройтолд хүргэнэ гэж онцолжээ: “Танхай балмад явдлаа гэгээрэл гэнэ, замбараагүй байдлаа эрх чөлөө гэнэ, завхайрлаа гайхамшиг гэнэ, ичгүүргүй явдлаа эр зоригийн хэрэг гэнэ”

Платон: “Ардчилал бол хязгааргүй эрх чөлөөндөө согтууран мансуурч эсрэгээр дарангулайгчаа өөрөө төрүүлдэг нийгэм” гэж тодорхойлжээ. Дарангуйлагч ард түмний нэрийн өмнөөс улам их эрх мэдлийг шаардаж ноёрхлоо тогтооно гэнэ.

Яг ийм л үйл явдлууд эртний Грекэд шат дараалан өрнөж, нэгэнтээ хүчтэй, алдартай байсан улс гүрэн доройтоход хүрсэн түүхэн явдал болсон юм. Тэр үеийн ардчилсан Афинд 400 мянган хүнтэй байсан бөгөөд санал өгөх эрхтэй ердөө 30 мянган хүн байж, 7,5%. Яг бодит байдал дээр янз бүрийн хориг тогтоож 5% хүрэхгүй иргэд санал өгөх боломжтой байсан гэдгийг ардчиллын түүхчид өөрсдөө тэмпэглэжээ. Тэр үед бүх нийтээр сонгууль өгөх газар, тойрог гэж байгаагүй бөгөөд дээрхи 5%-д багтах сонгуулийн эрхтэй хүмүүсээс засаг төрийн асуудал гарахад нэг талбай дээр цугларч ваар саванд хоёр өөр өнгийн чулуу хувааж хийснээр шийдвэр гаргана. Талбай дээр цугларагсад ихэнх нь бие биеээ таньж мэдэхээс гадна сайндаа хүн амын 1% төлөөлдөг байсан байна. Ингэж бүх ард түмнээрээ засгийн эрхийг барьдаг байжээ.

Орчин үеийн ардчилсан засаглалын хувьд Афины ардчиллаас хол тасарсангүй. Ялгаа нь яг удирдаж байгаа хүмүүсийн тоо багасч, харин удирдаж байна гэж эндүүрдэг хүмүүсийн тоо ихэссэн болно. Америкийн эрдэмтэн Алмонд, Верб нарын судалснаар АНУ-д өнөөдөр хүн амын 1 хувь нь улс төрийн намд гишүүнээр элссэнээр, эсвэл үйлдвэрчний холбоо мэт бусад байгууллагад нэгдсэнээр 4 хувь л ямар нэгэн хэлбэрээр Төр засгийн шийдвэрт нөлөөлж байна гэнэ. Мөн бүх ард түмний нэртэй сонгууль өнөөдрийн хөрөнгөтний цөөхүүлийн засаглалыг сулруулахын оронд бүр эсрэгээр харин ч бэхжүүлж, учир нь ийм өргөн хэмжээний сонгуульд нэр дэвшиж, ялалт байгуулахын тулд их мөнгө шаардлагатай бөгөөд нэр дэвшигч өөрөө том хөрөнгөтөн эсвэл илүү хөрөнгөтний гар хөл байхаас өөр аргагүй нөхцөл бүрэлджээ.

23
таалагдаж байна

1
таалагдахгүй байна

Холбоотой мэдээлэл Бүгдийг үзэх

Сэтгэгдэл (-)

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд манай сайт хариуцлага хүлээхгүй болно. Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү!
0/1000
  • Зочин ×
    Хариулах ({[{ cmmnt.children.length }]})
    0/1000
    • Зочин {[{ childComment.ip_address }]} ×
      {[{ childComment.text }]}
      {[{ childComment.dislike_count }]}
    • Бусад сэтгэгдэл ()
  • Бусад сэтгэгдэл ()

Дуртай төрөл

Р.Дарханбаяр - Дотоод, гадаадын хөрөнгийн зах зээлд хэрхэн оролцох вэ?

2022-03-31

ХААН Банк “Хадгалаад аял” урамшуулалт аянаа зарлалаа

2022-03-31

Redmi брэндийн гар утсаа хөнгөлөлттэй зээлээр худалдан авах боломжтой боллоо

2022-03-31

Голомт банкнаас дараах тендерийн сонгон шалгаруулалтыг зарлаж байна

2022-03-31

ЭМЯ: Коронавируст халдварын 47, орон нутагт 36 тохиолдол батлагдлаа

2022-04-02

ЭМЯ: Ковидын 127 тохиолдол бүртгэгдэв

2022-04-01

ЭМЯ: Ковидын 112 тохиолдол бүртгэгдэв

2022-03-31

ЭМЯ: Улаанбаатарт 52, орон нутагт 33 тохиолдол батлагдав

2022-03-30

ЕБС-ийн сурагчдын амралт ирэх даваа гаригаас эхэлнэ

2022-04-01

Монгол, Оросын оюутан солилцоог нэмэгдүүлнэ

2021-12-18

"Манай улс цээжлэх, давтах гэсэн доод эрэмбийн мэдлэг түгээж байгаа нь хамгийн том учир дутагдал"

2021-11-29

Б.Атар-Эрдэнэ: Бид гадаадад байгаа 2000 хүүхдэд монгол хэлний хичээл заасан

2021-11-29
5:27

Колумбийн хэдэн арван жил үргэлжилсэн зэвсэгт мөргөлдөөний тухай үзэсгэлэн гарлаа

2022-05-11
5:42

Гудамжны хоолыг хөгжүүлэхэд төрийн агентлагуудын уялдаа хэрэгтэй

2022-05-09
4:41

Монголын анхны газрын тос боловсруулах үйлдвэр

2022-05-05
4:37

Колумби улс энэ долоо хоногт нэг сая орчим Венесуэлийн цагаачдад түр эрх зүйн статус санал болгоно

2022-05-03

Японы хүлэмжийн хийн ялгарал долоо дахь жилдээ дараалан буурчээ

2022-04-16

Польш улс АНУ-ын цөмийн зэвсгийг байрлуулахад бэлэн байна

2022-04-04

Оросууд Киев мужийн энгийн иргэдийг олноор нь хөнөөжээ

2022-04-04

Казахстан улс ОХУ-д эдийн засгийн хоригийг давахад нь туслахгүй гэлээ

2022-04-02

Жилберто Верас: Монгол боксчид дэлхийд хүчтэй өрсөлдөгч

2022-03-31

Э.Цэндбаатар: Бүх бүсийг нь авна. Хоёрдугаар сард дахин тулаантай

2021-12-26

Бөхчүүд нэгдсэн стандартын зодог шуудаг, малгай өмсдөг болно

2021-12-20

Гавьяат тамирчин М.Анхцэцэг 2021 оны Дэлхийн аварга боллоо

2021-12-17

Алтай, Хангай, Говийн нутгаар хийж буй “4 аймаг 400 км" явган алхалтын хөтөлбөр үргэлжилж байна

2022-04-18

БНХАУ-ын эдийн засагт оруулсан гадаадын хөрөнгө оруулалт 31.7 хувиар өсчээ

2022-04-16

БОАЖЯ-наас олгодог 20 тусгай зөвшөөрлийг цахимжуулжээ

2022-04-16

Өндрөөс унасан хүүхдийн багш, цэцэрлэгийн эрхлэгчид хариуцлага тооцно

2022-04-04

Орос, Хятад руу шинэ хоолой барихад Европ тусална

2022-04-01

10 жил гацсан уул уурхайн биржийн хууль батлагдах уу?

2022-01-12

Монголчууд биднийг мунгинасаар байтал...

2022-01-11

Орос: Бээжин чимээгүй байна, хий шинэ замаар ази руу гарах уу?

2022-01-04

Хүний амьдралын эхний 7 жил ирээдүйд хэн болохыг тодорхойлдог

2021-10-30

Өсвөр насныхны сэтгэл гутралын зонхилох шалтгааныг гэр бүлийн зөрчил тэргүүлж байна

2021-10-28

Таны хүүгийн оюуны чадавх хадам аавынхтай тань дүйнэ...

2021-09-12

Найзтай болж чаддаггүй хүүхдэд хэрхэн туслах вэ?

2021-09-02

БНСУ хүн амынхаа 70 хувийг 10 дугаар сар гэхэд бүрэн вакцинжуулна

2021-08-15

CAAK ӨНЦӨГ: Сэтгэл гутрал хэмээх бидний чимээгүй дайсан

2021-05-19

CAAK ӨНЦӨГ: Орос болон барууны орнуудын вакцины ялгаа юу вэ?

2021-05-12

CAAK ӨНЦӨГ: Ардчилал үнэхээр хамгийн сайн засаглалын хэлбэр мөн үү?

2021-05-05

Л.Оюун-Эрдэнийн тахлын хүндрэл, дайны хямралыг давах тактик юу байх вэ?

2022-04-04

Дөрвөн жилд 150 мянган ажлын байр нэмнэ гэв

2022-04-01

Г.Амартүвшин: Банкууд орлого талынхаа зээлийн хүүг бууруулах сонирхол байхгүй байна

2022-01-14

Эрээнээс дундын зуучлагчгүйгээр ачаа бараагаа татан авах боломжтой юу?

2022-01-13

Уилл Смитийн эхнэр түүний араар тавьсан тухай телевизийн шууд эфирээр өөрт нь хэлэхийг дэлхий нийтээрээ харсан...

2022-04-18

Циркээ авъя аа...

2022-04-04

Б.Жаргалсайхан: Цөмийн дайнд цөмөөрөө үхнэ шүү...

2022-04-01

Америкчууд эхнэрээ өмөөрсөн жүжигчин эрийг буруутгасаар, харин Монголд бол эсрэгээрээ...

2022-03-30

Ж.Батсуурь АН-ын даргын сонгуулиас нэрээ татаж байгаагаа мэдэгдлээ

2022-04-02

Дүрмийн өөрчлөлт нь бүртгэгдчихвэл С.Эрдэнэ АН-ын ҮБХ-ы дарга болно

2022-03-30

Сонгогчдын 10 хувийн саналаар төлөөлөгчдийг эгүүлэн татах эрх үүснэ

2022-01-17

Г.Занданшатар: Ардчилсан намыхныг нэг өрөөнд оруулаад цоожилдог юм уу

2022-01-14

МОНГОЛ ГЕНЕРАЛЫН ӨДӨРТ

2022-04-28

Цагийн өнгө өө гэж...

2022-04-18

Гоёыг хуваалцана...

2022-04-18

Шойгугийн 7 том алдаа

2022-04-04

Диплом Подкаст: TomYo-ийн Стратеги хариуцсан захирал О. Энхжин

2021-06-23

"Zolo Show" подкаст - Ц. Баяр (TUUH.MN)

2021-06-14

Маркетинг Подкаст - МИШЭЭЛ СИТИ төслийн ахлах, Бизнес хөгжлийн захирал Ц. Будхүү

2021-06-11

"The mentor with Gankhuyag" подкаст: Монгол Улсын Соёлын элч, зураач С.Заяасайхан

2021-06-07

Төрийн эрх мэдэл хэнд байх ёстой вэ?

933

МАН-ыг тараах Ерөнхийлөгчийн захирамжийн тухай та ямар үзэл бодолтой байна вэ?

1,045

Коронавирусийн вакцинуудаас та алийг нь үр дүнтэй гэж бодож байна вэ?

1,619

Хэрэв та АНУ-ын иргэн байсан бол Ерөнхийлөгчийн сонгуульд хэнд саналаа өгөх вэ?

414