CAAK ӨНЦӨГ: Сэтгэл гутрал хэмээх бидний чимээгүй дайсан

CAAK ӨНЦӨГ: Сэтгэл гутрал хэмээх бидний чимээгүй дайсан
 

СЭТГЭЛ ГУТРАЛ (Depression, Өвчний Олон Улсын Ангиллаар - F32) Сэтгэл гутрал буюу Депресси (латин “depressio” буюу “дарамт” гэдэг үгнээс гаралтай) – энэ байдал нь сэтгэл санаа хямран гутарч, сэтгэц болон бие махбодын идэвхи бууран, эмгэг хариу урвалууд илэрдэгээр тодорхойлогдоно.

Хүн бүхэн заримдаа сэтгэл санаагаар унах, бухимдах тохиолдол байдаг. Түр зуур үүсч байгаа ийм уйтгар гуниг нь хэвийн хариу урвал бөгөөд удаан хугацаар үргэлжлэлгүй ихэнх тохиолдолд шалтгаан нь байхгүй болоход өөрөө замхран арилдаг. Заримдаа сэтгэл санаагаа өөр зүйлд хандуулахад амархан зүгээр болно. Ийм сэтгэл гутралыг хариу урвалын (реактивная депрессия) сэтгэл гутрал гэнэ.

Харин дээрхи мэдрэмжүүд 2 долоо хоногоос илүү хугацаагаар үргэлжлэн, энгийн аргуудыг ашиглахад зүгээр болохгүй бол дотоод шалтгаант сэтгэл гутрах эмгэг гэж үзэх бөгөөд мэргэжлийн эмчид хандан эмийн болон сэтгэл засал, ховс эмчилгээг цогцоор нь хийлгэх хэрэгтэй.

ДЭМБ-ын судалгаагаар 2015 он гэхэд сэтгэл гутрал хорт хавдар болон зүрх судасны өвчнийг ардаа орхин тэргүүн байрыг эзлэнэ гэсэн харамсалтай дүгнэлт гарчээ.

СЭТГЭЛ ГУТРАЛЫН ШАЛТГААНУУД

Удамшлын хүчин зүйлүүд: Хэн нэг нь сэтгэл гутралаар өвдөж байсан гэр бүлийн өөр гишүүн мөн өвдөх аюул байдаг боловч энэ нь удамшсан биологийн өртөмтгийн байдлын шинж байж болно. Хоёр туйлт эмгэгийн хувьд энэ аюул өндөр боловч ийм удамшилтай хүн бүр сэтгэл гутралаар өвдөнө гэсэн үг биш. Удамшлын хүчин зүйлгүй хүн ч сэтгэл гутралаар өвдөх тохиолдол байдаг.

Биохимийн хүчин зүйлүүд: Тархины биохими сэтгэл гутралаар өвдөх хүчин зүйлүүдийн нэг болж өгдөг. Тархин дахь синапсын завсрын серотонин, допамин мэтийн нейротрансмиттеруудын дутмагшлаас болж сэтгэл гутрал үүсдэг гэж орчин үед үзэж байгаа. Гэхдээ эдгээр нейротрансмиттеруудын дутмагшлын шалтгаанууд хараахан тодорхой биш байгаа.

Орчин буюу бусад стресс хүчин зүйлүүд: Гарз хохирол, бүх төрлийн харилцааны зөрчлүүд, санхүүгийн асуудал, амьдралын хэв маягийн өөрчлөлт мэтийн олон хүчин зүйл сэтгэл гутралаар өвдөхөд хүргэдэг. Зарим тохиолдолд янз бүрийн хурц эсвэл архаг өвчин сэтгэл гутралыг эхлүүлдэг. Мөн архидалт, мансуурал сэтгэл гутралын нийт тохиолдлын 1/3-ийн шалтгаан болдог.

Сэтгэл зүй болон нийгмийн бусад хүчин зүйлүүд: Гутранги үзэлтэй, сул дорой, өөрийгөө, өөрийнхөө амьдралыг жолоодож чаддаггүй гэсэн бодолтой хүмүүс эсвэл ямар ч асуудлаар маш их санаа зовдог хүмүүс сэтгэл гутрах магадлал өндөр. Бүх зүйлийг төгс байлгахыг хичээдэг, бодит байдлыг бодитоор үнэлэх чадвар муу хүмүүс ч өвдөх эрсдэл их байдаг.

СЭТГЭЛ ГУТРАЛЫН ШИНЖҮҮД

Сэтгэл зүйн талаас

  • Уйтгар гунигтай болж, сэтгэлээр унах
  • Сэтгэл бухимдаж, уур уцаартай болох
  • Хүсэж сонирхдог зүйлдээ дургүй, таашаал авдаггүй болох
  • Анхаарал төвлөрөхгүй байх, идэвхи сонирхолгүй болох
  • Өөрийгөө буруутгаж дорд үзэх
  • Яльгүй юманд сэтгэл түгших, сэтгэл хий хоосон зовних
  • Аймхай, шийдэмгий бус болох
  • Өөрийгөө үнэлэх үнэлэмж буурах, өөртөө итгэлгүй болох
  • Өнгөрсөн амьдралдаа харамсаж, өчүүхэн алдаагаа хэт үнэлэх
  • Өнгөрсөн, одоо, ирээдүйнхээ амьдралын талаар гутранги бодлоор бодох
  • Үсээ зулгаамаар, шүдээ зуумаар, цээжээ урмаар, наашаа цаашаа холхимоор санагдаж тайван биш болох
  • Амьдралдаа санаа зовж, үхэх буюу амиа хорлох тухай бодол төрөх
  • Зан үйлийн талаас
  • Сэтгэлгээ удааширч, асуултанд удаан хариулдаг болох
  • Хөдөлгөөн удаашрах
  • Өөрийгөө арчлах, усанд орох, биеэ сайхан авч явах сонирхол буурах
  • Цухалдаж хашгирмаар, уйлмаар санагдах, хашгирах буюу уйлах
  • Асуултанд “тийм”, “үгүй” гэсэн ганц нэгэн үгээр хариулах
  • Заримдаа өөрийн мэдэлгүй “яана даа, яана” гэсэн үгийг давтан хэлмээр санагдах, хэлэх
  • Өдөр тутмын ажлаа гүйцэтгэх чадвар муудах, чадваргүй болох
  • Архи, тамхи, мансууруулах бодис хэрэглэдэг болох, хэрэглээ нь ихсэх
  • Амиа хорлох оролдлого хийх
  • Бие махбодын талаас
  • Амархан ядрах, бие сульдах
  • Хоолны дуршил буурах, биеийн жин буурах эсвэл нэмэгдэх
  • Тодорхой шалтгаангүйгээр бие өвдөх
  • Толгой өвдөх, толгой эргэх
  • Нойр хямрах
  • Унтсан ч нойр ханаагүй юм шиг санагдах
  • Өтгөн хатах
  • Цээжээр өвдөх буюу зүрх орчим тааламжгүй мэдрэмж үүсэх
  • Бэлгийн сонирхол буурах
  • Нийгмийн талаас
  • Гэр бүлийнхэнтэйгээ харилцах харьцааны идэвхи сонирхол буурах
  • Найз нөхөдтэйгээ уулзах, болзох идэвхи сонирхол буурах
  • Нийгмийн идэвхи буурах
  • Үзвэр үзэх, спортоор хичээллэх сонирхол буурах
  • Ичиж зовдгоосоо болж хүмүүсээс хөндийрч, ганцаардана.

 

Сэтгэл гутралын шинжүүд илэрсэн тохиолдолд...

Сэтгэл гутралтай хүмүүс өөрийгөө сэтгэлээр унасан, арчаагүй, хэнд хэрэггүй мэтээр мэдэрдэг. Тэд эдгээр мэдрэмжүүдээсээ болон ямар ч алхам хийхээс татгалзан, бүхнийг хэвээр нь хадгалан чимээгүй шаналан зовох хандлагатай байдаг.

Сэтгэл гутралын шалтгаан нь ажил, сургуулийн дарамт, мөнгөгvй, ядуу зvдvvгээс, гэр бүлийн хvрээн дэх стресс, гэр бvлийн хvчирхийлэл зэрэг бол энэ асуудлыг хэрхэн шийдвэрлэх талаар мэргэжлийн хvмvvсийн зөвлөгөөг авах хэрэгтэй.

Сэтгэл гутралыг даван туулахад тус болох энгийн аргууд

  1. Биеийн тамирын хөнгөн дасгалууд, кино үзэх, бөмбөгтэй тоглоомууд, шашны болон нийгмийн арга хэмжээнүүдэд оролц;
  2. Хэрэгжүүлэх боломжтой цөөн тооны ажил төлөвлөн гүйцэтгэ;
  3. Том зорилго тавьсан тохиолдолд түүнийг хэдэн хэсэг жижиг зорилтуудад задлаад, тэр дундаас хамгийн чухлыг нь сонгон биелүүлэхийн тулд чадах бүхнээ хий;
  4. Өөр хүмүүстэй хамт байж, хэн нэгэнтэй сэтгэлээ онгойтол ярилцаж байхыг хичээ, ганцаараа байснаас энэ нь хавьгүй дээр;
  5. Сэтгэл санаа, биеийн байдлыг сайжруулж болох бүхэн оролц;
  6. Өөрийн эрүүл мэндийн байдлыг анхаар;
  7. Архинд татагдах сонирхолоо барьж тэвч. Архи сэтгэлийн гутралыг түр зуур тайтгаруулах боловч эцэстээ бүр илүүд гутралд оруулдаг.
  8. Нойргүй байгаадаа хэт санаа зовсны хэрэггүй.
  9. Сэтгэл санаа гэнэт биш аажимдаа л сайжирдаг гэдгийг ойлгох хэрэгтэй, эдгэрэхэд цаг хугацаа шаардлагатай байдаг. Сэтгэл гутрал эдгэрэх үед эхлээд хоолны дуршил, дараа нь нойр сайжирч, тэгээд сэтгэл санаа сэргэдэг.
  10. Сэтгэлийн хөдөлгөөнөө аль болох гадагш гаргахыг хичээ. Уйлмаар байвал уйл, уур чинь хvрвэл орилж чарла, хэн нэгэнтэй сайхан яримаар байвал ярь.
  11. Сэтгэл гутралаас гартлаа чухал шийдвэр гаргахаа хойшлуулсан нь дээр.
  12. Ойр дотныхоо хүмүүсийн тусламжийг хүлээн аваарай.
  13. Ижил төрлийн бэрхшээл, зовлонтой хүмүүс нийлж, өөр өөрсдийн сэтгэлийн зовлонг сэтгэлээ онгойтол ярихын зэрэгцээ бусад хүмүүс энэхүү бэрхшээлийг хэрхэн даван туулж байгааг сонсох нь тустай байдаг.

Энэ бүхнийг хийгээд эхэлмэгц та өөртөө тусалж чадна гэдгээ мэдрэх болно.

Сэтгэл гутралтай хүнд гэр бүл, найз нөхөд нь яаж тусалж чадах вэ?

Ямар ч асуудалд сөргөөр, гутранги байр сууринаас хандах нь өвчний шинж, илрэл гэдгийг өвчтөн ч, түүнийг хүрээлж байгаа хүмүүс ойлгох нь маш чухал. Сэтгэл гутралтай хүнд ямар ч хүний хамгийн түрүүнд тусалж чадах зүйл бол зөв оношлон эмчилж чадах эмчид хандахад нь туслах явдал юм. Сэтгэл гутралтай хүнтэй ярилцан, сэтгэл гутрал бол маш их тархсан өвчин бөгөөд энэ өвчнөөр өвдөх нь ичгэвтэр зүйл биш гэдгийг ойлгуулах хэрэгтэй.

Зарим тохиолдолд та өвчтөний өмнөөс эмчтэй уулзахыг тохирох шаардлага ч гарж магад. Мөн эмчтэйгээ бүх асуудлаар илэн далангуй байж, эмчилгээнийх нь явцад үргэлж дэмжлэг үзүүлэх хэрэгтэй. Тухайн эмчилгээ үр дүнгүй бол өөр эмчилгээг ч санал болгож болно. Бичиж өгсөн эмийг нь цаг бүрт нь бүгдийг нь ууж байгаа эсэхийг, сэтгэл засал эмчилгээгээ таслахгүй явж байгаа эсэхийг хянаж байх шаардлагатай.

Дараагийн тусламж бол сэтгэл гутралтай хүнд сэтгэл санааны дэмжлэг үзүүлэх, өөрөөр хэлбэл, түүний сэтгэл санааны байдлыг ойлгож, түүнийг халамжлан, тэвчээртэй хандаж, урамшуулж байх. Аль болох яриулахыг хичээн, яриаг нь анхааралтай сонсож байх. Түүний анхаарлыг бодит байдал руу чиглүүлэн, итгэлийг төрүүлэх хэрэгтэй. Сэтгэл гутралтай хүний хажууд өөр хэн нэгэн байж, анхаарлыг нь сарниулж байхын хажуугаар хэт идэвхи гаргасны хэрэггүй гэдгийг анхаараарай. Тэгсэн тохиолдолд өвчтөн өөрийгөө бүр илүү арчаагүй гэж мэдрэн сэтгэлийн зовиураа гадагшлуулан хуваалцахгүй улам дотогшоогоо орох хандлага гаргадаг.

Амиа егүүтгэх тухай бодсон, ярьсан бүхнийг нь анхааралдаа авч, эмчлэгч эмчид нь заавал хэлж бай.

Сэтгэл гутралтай хүнийг “баашилж” байна, залхуурч байна гэж битгий буруутга. Мөн тэр сэтгэл гутралаасаа хурдан гарна гэж битгий бодоорой.

Хэрвээ та өөрөө өөртөө болон гэр бүлийнхэн, найз нөхөд тань тус болж чадахгvй бол мэргэжлийн эмч, мэргэжилтнүүд тусалж чадна. Эмчилгээ хийлгэж байгаа хэн ч гэсэн эмчилгээний үр дүнд сайжирдаг гэдгийг ойлгох хэрэгтэй. Гэхдээ хүн бүрт таарсан жор гэж байдаггvй, хүн бүрт тохирох эмчилгээ өөр өөр байдаг. Үүнийг ч гэсэн өөрт нь үе үе сануулж байгаарай.

Сэтгэл зүйн зөвлөгөө, сэтгэл засал эмчилгээ Хариу урвалын сэтгэл гутралын үед сэтгэл зүйчид сэтгэл зүйн зөвлөгөө өгч болно. Харин дотоод шалтгаант сэтгэл гутралын үед сэтгэцийн болон сэтгэл засалч эмч танин мэдэхүйн сэтгэл засал, уламжлалт болон Эриксоны ховс эмчилгээ хийнэ.

Сэтгэл зүйн зөвлөгөө нь тухайн тулгамдсан бэрхшээлийг даван туулахад туслах богино хугацааны туслалцаа юм.

12
таалагдаж байна

0
таалагдахгүй байна

Холбоотой мэдээлэл Бүгдийг үзэх

Сэтгэгдэл (-)

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд манай сайт хариуцлага хүлээхгүй болно. Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү!
0/1000
  • Зочин ×
    Хариулах ({[{ cmmnt.children.length }]})
    0/1000
    • Зочин {[{ childComment.ip_address }]} ×
      {[{ childComment.text }]}
      {[{ childComment.dislike_count }]}
    • Бусад сэтгэгдэл ()
  • Бусад сэтгэгдэл ()

Дуртай төрөл

Уилл Смитийн эхнэр түүний араар тавьсан тухай телевизийн шууд эфирээр өөрт нь хэлэхийг дэлхий нийтээрээ харсан...

2022-04-18

Циркээ авъя аа...

2022-04-04

Б.Жаргалсайхан: Цөмийн дайнд цөмөөрөө үхнэ шүү...

2022-04-01

Америкчууд эхнэрээ өмөөрсөн жүжигчин эрийг буруутгасаар, харин Монголд бол эсрэгээрээ...

2022-03-30

БНСУ хүн амынхаа 70 хувийг 10 дугаар сар гэхэд бүрэн вакцинжуулна

2021-08-15

CAAK ӨНЦӨГ: Сэтгэл гутрал хэмээх бидний чимээгүй дайсан

2021-05-19

CAAK ӨНЦӨГ: Орос болон барууны орнуудын вакцины ялгаа юу вэ?

2021-05-12

CAAK ӨНЦӨГ: Ардчилал үнэхээр хамгийн сайн засаглалын хэлбэр мөн үү?

2021-05-05

Р.Дарханбаяр - Дотоод, гадаадын хөрөнгийн зах зээлд хэрхэн оролцох вэ?

2022-03-31

ХААН Банк “Хадгалаад аял” урамшуулалт аянаа зарлалаа

2022-03-31

Redmi брэндийн гар утсаа хөнгөлөлттэй зээлээр худалдан авах боломжтой боллоо

2022-03-31

Голомт банкнаас дараах тендерийн сонгон шалгаруулалтыг зарлаж байна

2022-03-31

Ж.Батсуурь АН-ын даргын сонгуулиас нэрээ татаж байгаагаа мэдэгдлээ

2022-04-02

Дүрмийн өөрчлөлт нь бүртгэгдчихвэл С.Эрдэнэ АН-ын ҮБХ-ы дарга болно

2022-03-30

Сонгогчдын 10 хувийн саналаар төлөөлөгчдийг эгүүлэн татах эрх үүснэ

2022-01-17

Г.Занданшатар: Ардчилсан намыхныг нэг өрөөнд оруулаад цоожилдог юм уу

2022-01-14

МОНГОЛ ГЕНЕРАЛЫН ӨДӨРТ

2022-04-28

Цагийн өнгө өө гэж...

2022-04-18

Гоёыг хуваалцана...

2022-04-18

Шойгугийн 7 том алдаа

2022-04-04

Л.Оюун-Эрдэнийн тахлын хүндрэл, дайны хямралыг давах тактик юу байх вэ?

2022-04-04

Дөрвөн жилд 150 мянган ажлын байр нэмнэ гэв

2022-04-01

Г.Амартүвшин: Банкууд орлого талынхаа зээлийн хүүг бууруулах сонирхол байхгүй байна

2022-01-14

Эрээнээс дундын зуучлагчгүйгээр ачаа бараагаа татан авах боломжтой юу?

2022-01-13

Жилберто Верас: Монгол боксчид дэлхийд хүчтэй өрсөлдөгч

2022-03-31

Э.Цэндбаатар: Бүх бүсийг нь авна. Хоёрдугаар сард дахин тулаантай

2021-12-26

Бөхчүүд нэгдсэн стандартын зодог шуудаг, малгай өмсдөг болно

2021-12-20

Гавьяат тамирчин М.Анхцэцэг 2021 оны Дэлхийн аварга боллоо

2021-12-17

Японы хүлэмжийн хийн ялгарал долоо дахь жилдээ дараалан буурчээ

2022-04-16

Польш улс АНУ-ын цөмийн зэвсгийг байрлуулахад бэлэн байна

2022-04-04

Оросууд Киев мужийн энгийн иргэдийг олноор нь хөнөөжээ

2022-04-04

Казахстан улс ОХУ-д эдийн засгийн хоригийг давахад нь туслахгүй гэлээ

2022-04-02

ЭМЯ: Коронавируст халдварын 47, орон нутагт 36 тохиолдол батлагдлаа

2022-04-02

ЭМЯ: Ковидын 127 тохиолдол бүртгэгдэв

2022-04-01

ЭМЯ: Ковидын 112 тохиолдол бүртгэгдэв

2022-03-31

ЭМЯ: Улаанбаатарт 52, орон нутагт 33 тохиолдол батлагдав

2022-03-30

Диплом Подкаст: TomYo-ийн Стратеги хариуцсан захирал О. Энхжин

2021-06-23

"Zolo Show" подкаст - Ц. Баяр (TUUH.MN)

2021-06-14

Маркетинг Подкаст - МИШЭЭЛ СИТИ төслийн ахлах, Бизнес хөгжлийн захирал Ц. Будхүү

2021-06-11

"The mentor with Gankhuyag" подкаст: Монгол Улсын Соёлын элч, зураач С.Заяасайхан

2021-06-07

Орос, Хятад руу шинэ хоолой барихад Европ тусална

2022-04-01

10 жил гацсан уул уурхайн биржийн хууль батлагдах уу?

2022-01-12

Монголчууд биднийг мунгинасаар байтал...

2022-01-11

Орос: Бээжин чимээгүй байна, хий шинэ замаар ази руу гарах уу?

2022-01-04

ЕБС-ийн сурагчдын амралт ирэх даваа гаригаас эхэлнэ

2022-04-01

Монгол, Оросын оюутан солилцоог нэмэгдүүлнэ

2021-12-18

"Манай улс цээжлэх, давтах гэсэн доод эрэмбийн мэдлэг түгээж байгаа нь хамгийн том учир дутагдал"

2021-11-29

Б.Атар-Эрдэнэ: Бид гадаадад байгаа 2000 хүүхдэд монгол хэлний хичээл заасан

2021-11-29
5:27

Колумбийн хэдэн арван жил үргэлжилсэн зэвсэгт мөргөлдөөний тухай үзэсгэлэн гарлаа

2022-05-11
5:42

Гудамжны хоолыг хөгжүүлэхэд төрийн агентлагуудын уялдаа хэрэгтэй

2022-05-09
4:41

Монголын анхны газрын тос боловсруулах үйлдвэр

2022-05-05
4:37

Колумби улс энэ долоо хоногт нэг сая орчим Венесуэлийн цагаачдад түр эрх зүйн статус санал болгоно

2022-05-03

Хүний амьдралын эхний 7 жил ирээдүйд хэн болохыг тодорхойлдог

2021-10-30

Өсвөр насныхны сэтгэл гутралын зонхилох шалтгааныг гэр бүлийн зөрчил тэргүүлж байна

2021-10-28

Таны хүүгийн оюуны чадавх хадам аавынхтай тань дүйнэ...

2021-09-12

Найзтай болж чаддаггүй хүүхдэд хэрхэн туслах вэ?

2021-09-02

Алдрын титэм горьдож яваагүй Н.Батцэцэг

2022-06-29

Гаднаас ажилчид “импортолж” хар ажлаа хийлгэе

2022-06-29

"The Hu" Европын орнуудаар аялан тоглоно

2022-06-29

Наадмаар нийт 374 аж ахуйн нэгжид зөвшөөрөл олгоно

2022-06-29

Төрийн эрх мэдэл хэнд байх ёстой вэ?

937

МАН-ыг тараах Ерөнхийлөгчийн захирамжийн тухай та ямар үзэл бодолтой байна вэ?

1,049

Коронавирусийн вакцинуудаас та алийг нь үр дүнтэй гэж бодож байна вэ?

1,620

Хэрэв та АНУ-ын иргэн байсан бол Ерөнхийлөгчийн сонгуульд хэнд саналаа өгөх вэ?

416